Oltin 4000 dollardan pastga tushdi, yen qarshilik darajasiga chiqdi, bozor "panoh aktivlar"ga nisbatan talabchan bo‘lmoqda

Bu hafta global bozorlar xavfdan qochish kayfiyatini kuchaytirgan bo‘lsa-da, an’anaviy xavfsiz aktivlar o‘rtasida jiddiy tafovutlar yuz berdi: AQSh obligatsiyalariga talab oshdi, yapon iyeni muhim texnik darajaga ko‘tarildi, lekin oltin aksincha pasaydi.

Juma kuni oltin bir troy untsiyasi uchun 4000 dollar darajasidan pastga tushdi va 3986.50 dollarga yaqin uch oy ichidagi eng past nuqtasini ko‘rsatdi, bu hafta umumiy pasayish 4%ni tashkil etdi.

Berenberg tahlilchilari, “xavfdan qochish muhitida” oltin narxining pasayishini “diqqatga sazovor chekinish” deb ta’kidlashdi.

Shu bilan birga, Fransiya moliyaviy tashvishlari iyenani yevroga nisbatan bir yillik maksimumga olib chiqdi, AQSh dollari esa iyenaga nisbatan 157.50 muhim qo‘llab-quvvatlash darajasidan pastga, taxminan 156.9 atrofida tushdi. Goldman Sachs FICC iyenani hozirgi vaziyatda eng afzal xedj vositasi sifatida ko‘rsatdi.

AQShning 10 yillik davlat obligatsiyalari rentabelligi payshanba kuni bir oydan keyin yana 5% dan pastga tushdi va bu hafta eng afzal ko‘rilgan xavfsiz panoga aylandi.

Bu haftada bozor xavf kayfiyatining kuchli namoyon bo‘lishi bir necha bosimlarning qo‘shilishi bilan bog‘liq: Fransiyaning byudjet taqchilligi Yevropa suveren obligatsiyalari bo‘yicha xavotirlarni kuchaytirdi, sun’iy intellekt kapital xarajatlari doimiy ravishda moliyalashtirilishi mumkinligi haqidagi savollar birdan keskinlashdi hamda Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat zo‘rayib bormoqda.

Oltinning bu haftadagi harakati uning an'anaviy xavfsiz panoh xususiyati bilan aniq ziddiyatda. Odatda, AQSh obligatsiyalari rentabelligi pasayishi daromad bermaydigan oltin uchun ijobiy, lekin bu hafta investorlar AQSh obligatsiyalariga kirib borishi bilan birga, oltinni faol sotishni davom ettirishdi.

Berenberg tahlilchilari, oltinning davlat obligatsiyalari rentabelligi keskin pasayganida bunchalik sust harakat qilganini oxirgi marta 2008 yil dekabrida, global moliyaviy inqirozning eng og‘ir bosqichida kuzatilganini ta’kidlashdi.

Tahlilchilarning fikricha, oltinning hozirgi zaifligi, so‘nggi bir yil ichida u spekulyativ aktiv sifatida faol ishlatilgani bilan bevosita bog‘liq. Ushbu spekulyativ to‘lqin bu yilning yanvarida oltin narxini 5400 dollardan oshirib tarixiy rekordga olib chiqqandi, lekin tegishli treyderlarning bozordan chiqishi natijasida narx hozirga kelib beshdan bir qismini yo‘qotdi.

CME bosh iqtisodchisi Erik Norlandning aytishicha, bu yil qimmatbaho metallar narxining tushishiga asosiy omil, bozorda foiz stavkalari pasayishi o‘rniga ko‘tarilishi kutilayotgani bo‘ldi.

Lekin u shuni ham qayd etadiki, davlat budjeti taqchilligi obligatsiyalar bozoriga bo‘lgan ishonchni susaytirayotgani, inflyatsiyaning o‘sishi, geosiyosiy xavf va markaziy banklarning oltin sotib olish faoliyati fonida, oltin narxi 2025 yil boshiga qaraganda hanuz yuqoriligicha qolmoqda – bu “hayratlanarli holat”.

Jahon Oltin Uyushmasi ma’lumotlariga ko‘ra, sentyabr oyida markaziy banklar tomonidan sotib olingan oltin hajmi 2024 yil noyabridan beri bir oylik eng yuqori ko‘rsatkichni qayd etdi. Jahon Oltin Uyushmasi yetakchi bozor strategi John Reade tashkilotning qimmatbaho metallar sammitida aytishicha, yuqori foiz stavkalari oltinga investitsiya qilish jozibasini pasaytirdi, yuqori energiya narxlari esa iste’molchilarning oltin sotib olish imkoniyatini chekladi. John Reade dedi:

Bu yili xavfsiz panoh sifatidagi talab pasaygan sharoitda, asosiy omillar rolini ko‘proq o‘ynadi.

Jahon Oltin Uyushmasining sammitida, bir necha fond menejerlari oltinning kelajakdagi istiqboli bo‘yicha ehtiyotkor optimistik kayfiyatda qolishini, narxlarning tiklanishini kutilayotganini bildirshdi, lekin texnik va kapitallashuv bosimi bu taxminlarning noaniqligini kuchaytirmoqda.

Berenberg tahlilchilari ogohlantirishicha, agar juma kuni oltin narxi 4000 dollar darajasidan past yopilsa, bu oltin ETF-laridan qo‘shimcha chiqimlar hamda butun oltin aksiyalari sektori bo‘yicha texnik sotuvlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Oltin ETF-lariga talab bu yilning birinchi yarmida kamaydi, uchinchi chorakda sentabr oyida savdo tiklangani hisobiga o‘sish bo‘lib, lekin hozirgi narx harakati tegishli pul oqimlariga yangi bosim keltirmoqda.

Oltin o‘z maqomini yo‘qotgan bir vaqtda, yen bu haftada xavfsiz savdo bo‘yicha eng katta foyda ko‘rgan valyutaga aylandi.

Fransiya qarzi bilan bog‘liq tashvishlarning kuchayishi natijasida, iyena euroga nisbatan 175.20 bir yillik eng yuqori darajaga chiqdi, AQSh dollari esa iyenaga nisbatan 156.08 besh haftalik minimumga tushdi.

Uol-strit xabarnomasi ta’kidlaydi, Goldman Sachs FICC tahlilchisi Chryssafis iyenani sun’iy intellekt bo‘yicha bozor pufagi yorilishi holatida eng afzal xedj vositasi sifatida belgiladi, AQSh dollari iyenaga nisbatan 157.50 ko‘p karra pastki qo‘llab-quvvatlash va 50 kunlik o‘rtacha narxdan pastga tushdi.

Goldman Sachs fikricha, AQSh aktivlarining jozibasi pasayib, kapital Yaponiyaga qaytayotgani sababli iyena mustahkamlanmoqda. Goldmanning uzoq muddatli haqiqiy qiymat modeli ko‘rsatishicha, iyena AQSh dollariga nisbatan taxminan 40% past baholangan, va bu ularning kuzatayotgan valyutalari ichida eng kam baholangan hisoblanadi.

Yaponiya hukumati ma’lumotlariga qaraganda, sentyabr oyida yangi oziq-ovqat mahsulotlari hisobga olinmagan iste’molchi narxlari 2.1% ga o‘sdi, bu avgust oyidagi 1.7% dan yuqori, lekin AQSh va Yevropa bilan solishtirganda, inflyatsiya darajasi hanuz past bo‘lib, bu iyenaning boshqa yirik valyutalarga nisbatan jozibasini oshiradi.

Mizuho Banki bozor iqtisodchisi Kyugo Hasegawa tahlilida ta’kidlashicha, Fransiyaning fiskal muammolari Shveytsariya frankini kuchaytirdi, bir vaqtda bozorga Shveytsariya markaziy bankining frank kuchayishini cheklashi mumkinligi haqidagi xavotirlarni olib kirdi va bu xavfsiz panoh izlayotgan kapitalning qisman iyenaga chiqib ketishiga sabab bo‘ldi.

Lekin u shuni ham ta’kidladi, iyena narxining bundan ortiq ko‘tarilishi, pirovardida Yaponiyaning ichki fiskal va monetar siyosatiga bog‘liq bo‘ladi.