Tác giả: Wajahat Mughal
Biên dịch: TechFlow
“Bạn đã lãng phí tất cả thời gian và công sức.”
——Tháng 8 năm 2025, có người đã nói với tôi như vậy.
Đây là bức ảnh chụp những cuốn sách đầu tiên tôi mượn trong tuần đầu tiên làm sinh viên y khoa, nhưng tôi chưa bao giờ thực sự mở ra hoặc đọc chúng.
Để tôi kể cho các bạn một câu chuyện nhỏ. Gần mười năm trước, tôi bắt đầu học tại trường y. Lúc đó, tôi thường xuyên suy nghĩ về những gì mình muốn làm trong tương lai. Những cuốn sách trong ảnh là tôi mượn từ thư viện, tuần đầu tiên bắt đầu với các ca lâm sàng về phôi học và giải phẫu, cảm giác phấn khích lúc đó là rất thật. Tôi thường nghĩ về không gian rộng lớn của lĩnh vực y học, tưởng tượng cuộc sống của mình như một bác sĩ, cũng như những lựa chọn cần đưa ra sau khi tốt nghiệp.
Sức hấp dẫn của nghề y nằm ở sự đa dạng của nó:
-
Bạn có thể trực tiếp thực hành như một bác sĩ phẫu thuật chấn thương;
-
Tập trung vào công nghệ, ví dụ như chẩn đoán hình ảnh;
-
Lấy giao tiếp làm trung tâm, như y học gia đình hoặc tâm thần học;
-
Hoặc kết hợp nhiều yếu tố thông qua y học cấp cứu hoặc y học cấp tính;
-
Còn hàng chục chuyên ngành khác, mỗi chuyên ngành đều có góc nhìn, đặc điểm và ưu nhược điểm riêng biệt.
Lúc đó, tôi ban đầu muốn trở thành bác sĩ phẫu thuật, cảm thấy làm bác sĩ nhãn khoa cũng rất thú vị. Nhưng tôi nhanh chóng nhận ra giải phẫu học không phù hợp với mình, dù tôi làm việc thực hành khá tốt, nhưng tôi phát hiện mình không thích dành thời gian trong phòng mổ. Sau đó, tôi muốn vào ngành chẩn đoán hình ảnh, rồi đến y học tổng quát (y học gia đình), thậm chí từng cân nhắc ngắn ngủi về chuyên ngành tiêu hóa. Điều quan trọng là, lúc đó tôi chỉ nhìn thấy con đường làm nghề y, hoàn toàn không nghĩ đến những khả năng khác.
Bắt được khoảnh khắc hoàng hôn tuyệt đẹp trong ca trực phẫu thuật bận rộn sau khi tốt nghiệp.
Tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ làm việc trong ngành tài chính, càng không nghĩ đến lĩnh vực tiền mã hóa và tài chính phi tập trung (Crypto/DeFi). Nhưng cuộc sống luôn đầy những thay đổi. Tôi đã trải nghiệm những điều mới, kết bạn mới, khám phá những sở thích mới, thoắt cái, gần mười năm đã trôi qua, tôi đứng ở vạch xuất phát của ngày hôm nay. Thực tế, khi tôi mới vào trường y, tôi thậm chí không biết tiền mã hóa là gì. Nhìn lại chặng đường từ tôi của ngày đó đến tôi của hiện tại, thật sự là một hành trình đáng kinh ngạc.
Vài ngày trước, tại một sự kiện, có người nói với tôi: “Bạn đã lãng phí tất cả thời gian và công sức, rời bỏ ngành y.” Trong vài năm qua, tôi đã nghe rất nhiều câu nói tương tự, vì tôi dần giảm bớt thực hành y khoa, chuyển sang lĩnh vực tiền mã hóa. Tôi hiểu đôi khi những lời này xuất phát từ sự quan tâm đến an toàn và ổn định, nhưng họ đã sai. Nếu dùng một từ để miêu tả, đó là “vốn con người”. Tất cả việc học, trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng và tích lũy ký ức đều tạo nên con người tôi ngày hôm nay. Những điều đó không hề biến mất! Đối với tôi, điều này bao gồm từ kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện, khả năng ghi nhớ, cho đến năng lực thực sự điều trị bệnh nhân cấp tính hoặc mãn tính. Những khả năng này vẫn là một phần của tôi.
Ngụy biện chi phí chìm
Điều tôi muốn truyền đạt đến mọi người là: Đừng rơi vào ngụy biện chi phí chìm. Trong lĩnh vực y học, tôi thường xuyên chứng kiến điều này, có lẽ một số bạn cũng từng gặp phải. Chỉ vì bạn đã đầu tư rất nhiều thời gian và công sức vào một việc gì đó, không có nghĩa là bạn phải gắn bó với nó cả đời.
Ngụy biện chi phí chìm là xu hướng chúng ta tiếp tục bám víu vào một việc gì đó—dù là về mặt cảm xúc, tài chính, giáo dục hay tâm lý—ngay cả khi có những cơ hội tốt hơn trước mắt. Ví dụ: bạn đầu tư vào một đồng altcoin mới ra mắt, lúc đó nó được coi là “bom tấn tiếp theo”, bạn đã bỏ tiền vào đó. Tuy nhiên, vài tháng trôi qua, bạn phát hiện nó hoạt động không tốt, các dự án khác trên thị trường phát triển tốt hơn, còn đội ngũ thì trì hoãn nghiêm trọng kế hoạch cập nhật sản phẩm tiếp theo. Dù vậy, bạn vẫn chọn giữ lại những đồng coin đó.
Tại sao chúng ta không bán luôn, chuyển sang cơ hội khác?
Đã từng là “người mắc kẹt” chưa? Có lẽ bạn đã từng trải qua tình huống như vậy…
Ngụy biện chi phí chìm lại một lần nữa “chiến thắng”, bởi nó khiến chúng ta khi ra quyết định thường chú ý nhiều hơn đến những chi phí đã bỏ ra, thay vì những cơ hội phía trước. Chúng ta quá tập trung vào nguồn lực đã đầu tư, mà bỏ qua các lựa chọn khác (ví dụ trong nhiều trường hợp, bán luôn đồng altcoin đó để đổi lấy bitcoin có thể là quyết định tốt hơn). Hiện tượng này xuất phát từ hành vi phi lý trí của chúng ta, chúng ta thường bị cảm xúc chi phối quá mức. Ngụy biện này còn liên quan mật thiết đến thiên kiến cam kết và tâm lý sợ mất mát, điều mà bất kỳ nhà đầu tư tiền mã hóa hoặc người làm trong lĩnh vực đầu tư nào cũng có thể từng trải qua.
Chúng ta có thể học được gì từ điều này?
Lấy kinh nghiệm của tôi làm ví dụ. Khi @0xBobdbldr liên hệ với tôi, mời tôi tham gia cùng anh ấy và làm một điều hoàn toàn khác biệt trong lĩnh vực DeFi, lúc đó tôi đã làm việc bán thời gian trong lĩnh vực tiền mã hóa, nhưng vẫn còn thực hành y khoa. Tôi đứng trước ngã rẽ của cuộc đời: Có nên toàn tâm toàn ý bước vào lĩnh vực tiền mã hóa không? Đối với tôi, DeFi là một cơ hội ngàn năm có một, có thể tham gia từ giai đoạn đầu, tạo ra ảnh hưởng, và quan trọng là thay đổi cuộc sống của bản thân cũng như người khác. Quyết định này dựa trên cân nhắc về lợi ích tương lai, đồng thời tránh được thiên kiến cam kết, điều này giúp tôi vượt qua những đấu tranh nội tâm.
Buông bỏ những điều trong quá khứ là hoàn toàn chấp nhận được. Có những việc là không thể đảo ngược, có thể liên quan đến chi phí rất lớn, nhưng lợi ích tiềm năng của lựa chọn khác có thể vượt xa những gì bạn đang cố giữ. Như đã đề cập ở trên, đó có thể là một công việc, một sự kiện sắp tới, thậm chí là khoản đầu tư bạn đã thực hiện.
-
Chấp nhận và học hỏi: Bạn có thể đã mắc sai lầm, đưa ra lựa chọn tồi, hoặc đơn giản là có một phương án thay thế tươi sáng hơn đang chờ đợi bạn. Đón nhận sự thay đổi, buông bỏ chi phí không thể thu hồi là một điều tuyệt vời.
-
Cố gắng suy nghĩ lý trí, không chỉ dựa vào cảm xúc, đặc biệt là trong các quyết định đầu tư.
-
Tập trung vào lợi ích tương lai, dù là cơ hội đầu tư mới hay sự nghiệp mới đang chờ bạn, hãy dùng dữ liệu và chỉ số để hỗ trợ quyết định của mình.
Tôi rất thích những người đặt ra câu hỏi như thế này: “Nếu hôm nay bạn bán hết vị thế của mình, liệu ngày mai bạn có mua lại không?” Tôi nghĩ trong nhiều trường hợp, câu trả lời có thể là không!
