Sau khi cảnh báo trước về kết quả kinh doanh, giá cổ phiếu giảm mạnh, IBM "gậy ông đập lưng ông"?

IBM từng hy vọng dùng sự thành thật để đổi lấy niềm tin, nhưng kết cục lại là cú sụp đổ giá cổ phiếu trong một ngày thê thảm nhất lịch sử.

Ngày 15/7, IBM đã công bố cảnh báo kết quả kinh doanh quý hai trước thời hạn. CEO Arvind Krishna trong thư gửi nhà đầu tư đã thẳng thắn nói: "Quý này chúng tôi đã mắc sai lầm." Bức thư này được gửi đi chỉ vài giờ trước khi thị trường mở cửa.

Ngày hôm đó, giá cổ phiếu IBM giảm 25% chỉ trong một phiên, ghi nhận mức giảm lớn nhất trong một ngày trong lịch sử 115 năm của công ty, vốn hóa thị trường giảm xuống dưới 200 tỷ USD.

Cú sụt giảm này ngay lập tức dấy lên một câu hỏi nhức nhối trên Phố Wall: Chủ động cảnh báo, liệu có thực sự giành được niềm tin, hay chỉ càng làm gia tăng sự hoang mang?

Lựa chọn của Hội đồng quản trị: Nói hay không nói

Theo The Wall Street Journal dẫn lời người trong cuộc, sau khi biết kết quả kinh doanh quý hai không khả quan, hội đồng quản trị IBM đã đứng trước một lựa chọn khó khăn: Hoặc cảnh báo trước, hoặc đợi đến lúc công bố báo cáo tài chính chính thức một tuần sau đó rồi mới thông báo cho nhà đầu tư.

Các thành viên hội đồng quản trị đã chất vấn CEO Krishna, và cuối cùng quyết định "chuẩn bị đón nhận khó khăn", công bố trước, với hy vọng lấy sự minh bạch để đổi lấy niềm tin của thị trường.

Phó chủ tịch IBM Gary Cohn sau đó giải thích trên CNBC về logic đằng sau quyết định này: "Arvind chủ động lựa chọn nói ra, 'Tôi muốn giữ sự minh bạch với bên ngoài, tôi không muốn để họ bị bất ngờ.'"

Tuy nhiên, phản ứng của thị trường rõ ràng vượt xa dự liệu.

Tại sao kết quả kinh doanh lại đột ngột xấu đi

Vấn đề của IBM về bản chất là "hiệu ứng bị đẩy ra" do làn sóng AI mang lại.

Ngân sách IT của doanh nghiệp là hữu hạn. Khi một lượng lớn vốn đổ vào xây dựng hạ tầng AI – năng lực tính toán, lưu trữ, mạng – thì các khoản chi cho phần cứng truyền thống và nâng cấp hệ thống phần mềm sẽ bị hoãn lại. Khách hàng của IBM chủ yếu là các tổ chức tài chính và nhà bán lẻ lớn, và những khách hàng này bắt đầu xem sản phẩm của IBM là khoản đầu tư có thể "hoãn lại".

Daniel Morgan, nhà quản lý danh mục đầu tư kiêm nhà phân tích của Synovus Trust, đã chỉ ra điều này: "Bạn có thể nghe ai đó nói, ‘Chúng tôi sẽ tạm dừng vài quý... hiện tại chưa cần nâng cấp mainframe mới.’ Điều này đang gây tổn hại cho họ."

Trong khi đó, mô hình kinh doanh của IBM rất khác so với những doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ hạ tầng AI như Nvidia, Google, Oracle. Những đơn vị này cho thuê năng lực tính toán, bán chip, cung cấp phần cứng mạng, hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng đầu tư AI. IBM thì bán phần cứng và phần mềm cho doanh nghiệp tự triển khai, và trong làn sóng AI này, họ đứng ở phía bị ảnh hưởng nặng nhất.

Theo tiết lộ từ người trong cuộc, lãnh đạo IBM nội bộ cũng đang thảo luận một vấn đề sâu hơn: Công ty liệu có quá phụ thuộc vào một số khách hàng lớn, những người vốn có chu kỳ mua sắm không ổn định, dễ hoãn đơn hàng khi ngân sách eo hẹp. Họ đang cân nhắc mở rộng sang khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhưng điều đó cần thời gian để kiểm chứng hiệu quả.

Giảm giá trị vốn hóa, tin đồn chia tách nổi lên

Hệ quả của lần sụt giá này không chỉ dừng lại ở giá cổ phiếu.

Vốn hóa thị trường của IBM nay đã giảm xuống dưới 200 tỷ USD. Để so sánh, Broadcom – hãng từng được coi là "nhà cung cấp nhỏ của IBM" – hiện có vốn hóa khoảng 1.800 tỷ USD, AMD khoảng 800 tỷ USD.

Theo The Wall Street Journal dẫn lời người trong cuộc, IBM và các cố vấn của mình ý thức được rằng tin xấu lần này có thể khiến công ty dễ bị các nhà đầu tư chủ động truy lùng, hoặc bị ép phải xem xét chia tách công ty.

Các cuộc bàn luận về đề tài này trên Phố Wall đã bắt đầu.

Don Bilson, Giám đốc nghiên cứu sự kiện tại Gordon Haskett, đã viết trong báo cáo gửi khách hàng rằng Krishna "phải nhanh chóng xử lý vấn đề này vì điều tồi tệ nhất với một CEO 63 tuổi là bị gán nhãn ‘năng lực quản trị chắp vá, khiến giá cổ phiếu sụt giảm lịch sử’".

Người trong hội đồng quản trị cũng hiểu rằng thị trường không có nhiều kiên nhẫn. Theo tiết lộ, các thành viên cho rằng Phố Wall khó lòng dung thứ nếu kết quả kinh doanh tiếp tục không đạt trong hai hoặc ba quý tới. Dự kiến hội đồng quản trị sẽ họp lại vào cuối tháng 7.

Cũng có ý kiến: Phản ứng quá nặng nề

Không phải ai cũng cho rằng phản ứng của thị trường là hợp lý.

Cựu nhân viên IBM, CEO DataRobot Debanjan Saha đã đăng lên LinkedIn ủng hộ sự thẳng thắn của Krishna, đồng thời đặt nghi vấn liệu thị trường có phản ứng quá mức hay không.

"Mức phạt không xứng với tội, " Saha viết. "Đợt bán tháo lần này không hẳn vì một quý kinh doanh kém. Mà là thị trường đang định giá lại một câu hỏi: Một công ty doanh nghiệp tồn tại 115 năm, liệu có dẫn dắt được thời đại AI agent, hay chỉ có thể chật vật sinh tồn?"

Ông cũng nhắc lại những trận chiến anti-trust (chống độc quyền), chiến tranh PC và trỗi dậy của internet mà IBM từng trải qua, "Mỗi lần bài cáo phó cho IBM đều viết quá sớm, lần này cũng thế."

Phó chủ tịch IBM Cohn thì thể hiện quan điểm trên CNBC rằng thay đổi ngân sách công nghệ trong các doanh nghiệp chỉ là tạm thời. Ông cho biết, ngân sách IT được lập ra nhiều tháng trước đã bị các khoản chi cho năng lực tính toán lớn làm đảo lộn, doanh nghiệp đang bắt đầu đặt câu hỏi về lợi suất đầu tư, thậm chí một số công ty đang cân nhắc có nên quay lại đầu tư cho hạ tầng truyền thống hay không.

Bước tiếp theo của Krishna

Krishna gia nhập IBM năm 1990 với vai trò kỹ sư phần mềm và trở thành CEO năm 2020. Ông là người đứng sau thương vụ mua lại công ty phần mềm mã nguồn mở Red Hat trị giá 34 tỷ USD, đây sau đó đã trở thành động lực tăng trưởng lớn của IBM. Năm ngoái, doanh thu phần mềm của IBM đạt khoảng 30 tỷ USD, chiếm gần một nửa tổng doanh thu 67,5 tỷ USD.

Ông cũng thúc đẩy chiến lược điện toán đám mây lai, lượng tử, tách mảng dịch vụ thuê ngoài IT Kyndryl và mua lại công ty phần mềm đám mây HashiCorp.

Tháng 5 năm nay, chính quyền Trump đã trao cho IBM khoản trợ cấp lượng tử trị giá 1 tỷ USD, IBM lập tức công bố đầu tư bổ sung 1 tỷ USD vốn tự có để xây dựng cơ sở sản xuất chip lượng tử, cổ phiếu nhờ đó từng tăng.

Nhưng tất cả những tích lũy này đều bị thị trường tái định giá lại chỉ sau một lần cảnh báo kết quả quý.

Krishna cam kết sẽ cung cấp thêm chi tiết trong cuộc họp hội nghị trực tuyến vào thứ Tư tuần sau. Trong thư, ông viết: "Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng vào sức mạnh danh mục sản phẩm của mình và việc chuyển đổi chiến lược của công ty."

Thị trường có tin hay không, câu trả lời sẽ sớm được tiết lộ trong ngày công bố báo cáo tài chính tuần tới.