Nhà máy điện ở Kuwait bị tấn công, mỏ khí Iraq đóng cửa: Xung đột Mỹ-Iran vượt qua "ranh giới dân sự", giá dầu thô tăng gần 16% trong một tuần

Cơ sở hạ tầng năng lượng và dân dụng lần lượt trở thành mục tiêu tấn công, đánh dấu xung đột Mỹ-Iran bước vào giai đoạn nguy hiểm mới.

Kuwait vào thứ Sáu cho biết, Iran đã mở rộng phạm vi tấn công sang cả các nhà máy điện và nhà máy lọc nước biển ở Kuwait. Các quan chức Iraq vào thứ Năm nói rằng, mỏ khí lớn nhất khu vực Kurdistan miền Bắc nước này đã phải đóng cửa do đối mặt với đe dọa tấn công, trong khi quân đội Mỹ mở rộng mục tiêu không kích tới cảng Chabahar, nằm ngoài eo biển Hormuz 350 dặm. Hai bên đều không thể hiện bất cứ dấu hiệu kiềm chế nào.

Lượng tàu qua lại eo biển Hormuz đã xuống mức thấp nhất trong ba tuần, giá dầu thô kỳ hạn quốc tế ghi nhận mức tăng hai con số trong tuần này. Đến cuối phiên thứ Sáu, hợp đồng dầu Brent và WTI kỳ hạn tháng tới lần lượt tăng khoảng 15,9% và 15,5% so với tuần trước, đều ghi nhận mức cao nhất trong một tháng vào ngày giao dịch thứ tư của tuần này.

Diễn biến giá dầu cho thấy thị trường đang tăng tốc định giá lo ngại xung đột lan rộng hơn nữa — vòng leo thang lần này không còn giới hạn ở đối đầu quân sự song phương, mà đã bắt đầu ảnh hưởng đến sinh kế và nguồn sống năng lượng của các quốc gia xung quanh. Chuyên gia về an ninh Iran của Đại học Tennessee tại Chattanooga, ông Saeid Golkar cảnh báo, tình hình leo thang đang ngoài tầm kiểm soát rất nhanh, “Ngay cả khi cả hai phía (Mỹ-Iran) đều không mong muốn chiến tranh toàn diện, chúng ta vẫn đối mặt với nguy cơ chiến tranh toàn diện trở lại”.

Các phương tiện truyền thông cho rằng, sự thay đổi đáng chú ý nhất trong vòng leo thang căng thẳng Mỹ-Iran lần này là xung đột đã vượt qua “ranh giới đỏ dân sự” mà đôi bên ngầm thỏa thuận trước đây.

Chính phủ Kuwait hôm thứ Sáu cho biết, máy bay không người lái của Iran đã phá hỏng một cơ sở điện và nhà máy lọc nước của nước này. Vào thời điểm nắng nóng cực độ mùa hè, vụ tấn công này đã buộc Kuwait kích hoạt kế hoạch ứng phó khẩn cấp, mang tính khiêu khích rất cao. Quân đội Kuwait nêu rõ, từ rạng sáng thứ Năm, họ đã đánh chặn 32 đợt máy bay không người lái tấn công vào nước này.

Trong khi đó, các quan chức Iraq cho biết, thứ Năm đã xảy ra đợt máy bay không người lái tấn công một tàu chở dầu và một tàu container tại cảng miền Nam nước này, cũng như khu vực Kurdistan phía Bắc. Mỏ khí đốt lớn nhất ở khu vực này sau đó đã tuyên bố đóng cửa với lý do “bị đe dọa tấn công có căn cứ”. Khu vực Kurdistan Iraq cho biết, thứ Sáu lại có thêm nhiều máy bay không người lái bị đánh chặn trên bầu trời thủ phủ Erbil. Hiện chưa bên nào nhận trách nhiệm về các vụ tấn công trên lãnh thổ Iraq, nhưng Iran và các đồng minh địa phương của họ trước đó đã nhiều lần tiến hành tấn công bằng máy bay không người lái ở khu vực này.

Iran cũng bắt đầu đưa cả Qatar và Oman — hai quốc gia tích cực trung gian ngoại giao — vào phạm vi tấn công, đồng thời không ngừng gia tăng các vụ tấn công tàu bè qua lại.

Phía quân đội Mỹ cũng đã phá vỡ giới hạn hành động trước đây, mở rộng mục tiêu từ dọc theo eo biển sang tận nội địa Iran.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Hegseth công khai đăng hình ảnh tháp thông tin liên lạc hàng hải tại cảng Chabahar bị đổ. Cảng này nằm phía đông hơn 350 dặm so với eo biển Hormuz, gần biên giới Pakistan, là cảng nước sâu duy nhất của Iran. Nhà chức trách Iran xác nhận cơ sở trên bị tấn công, khẳng định nó chỉ phục vụ mục đích dân sự, bao gồm các hoạt động cứu hộ tàu cá trên biển. Tuy nhiên, cựu sĩ quan Hải quân Anh Chris Long, từng phục vụ tại vịnh Ba Tư, cho biết tháp thông tin này cũng có thể đảm nhận nhiệm vụ quan sát và thu thập tình báo.

Ở phía đầu bên kia của eo biển Hormuz là Bandar Abbas, quân đội Mỹ đã liên tục nhiều đêm tấn công các cây cầu ở thành phố này, nhằm cắt đứt tuyến tiếp vận đến cảng chiến lược và căn cứ hải quân này. Đài truyền hình quốc gia Iran IRIB đưa tin, nhiều cây cầu ở Bandar Abbas và khu vực lân cận đã bị tấn công, những tuyến đường bộ nối thành phố cảng này với các tỉnh lân cận đã được thông báo đóng cửa.

Theo nhật báo Wall Street Journal dẫn lời quan chức cấp cao của Mỹ, Iran từng sử dụng các cơ sở tại cảng này để tấn công các tàu thuyền. Bandar Abbas là điểm trung chuyển 90% hàng container của Iran trong điều kiện bình thường.

Được biết, quân đội Mỹ hiện đã tiến hành không kích liên tiếp sáu ngày, là đợt leo thang lớn nhất kể từ sau thỏa thuận sơ bộ ký hồi tháng Sáu năm nay. Ngoài các cầu, những mục tiêu tấn công còn bao gồm cả vũ khí và hệ thống giám sát mà Iran dùng để tấn công tàu buôn, trong đó có các tàu nhỏ tốc độ cao, trạm radar ven biển, hệ thống phòng không cũng như kho chứa tên lửa và máy bay không người lái.

Leo thang quân sự đã truyền dẫn trực tiếp lên thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo dữ liệu của tổ chức theo dõi tàu biển Kpler, lượng tàu đi qua eo biển Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất trong ba tuần; hiện một nửa số tàu trong khu vực này là của Iran, phần lớn vận chuyển qua tuyến biển phía Iran. Ngoài ra, theo tổ chức UK Maritime Trade Operations (UKMTO), một tàu nữa lại bị vật thể bay không xác định tấn công ở gần eo biển Hormuz vào thứ Sáu.

Giá dầu quốc tế trong tuần này đã tăng hơn 10%. Trump trước đó từng bày tỏ lo ngại về cú sốc giá dầu ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu.

Xung đột lần này có nguồn gốc từ bản ghi nhớ giữa Trump và Iran ký cách đây một tháng — thỏa thuận đó từng dự kiến mở cửa lưu thông eo biển Hormuz, nhưng sau khi Iran tiến hành một đợt tấn công mới nhằm vào hoạt động hộ tống của Mỹ dọc bờ biển Oman, thỏa thuận đã đổ vỡ vào tuần trước. Phía Iran khẳng định, nội dung thỏa thuận trao cho họ quyền quản lý tuyến vận tải qua eo biển, và yêu cầu tàu bè phải đi theo tuyến phía bắc gần bờ biển Iran.

Dù tình hình tiếp tục xấu đi, cả hai phía vẫn có những lý do thực tiễn để tránh chiến tranh toàn diện.

Iran đang phải đối mặt áp lực tái thiết hậu chiến rất lớn, đồng thời sự bất mãn trong dân chúng đối với chính phủ cũng ngày càng tăng. Chính quyền Trump thì chịu áp lực chính trị do giá dầu tăng vọt tác động xấu lên kinh tế Mỹ.

Các quan chức Mỹ đầu tuần này cho biết, Trump có xu hướng mở rộng hành động quân sự nhằm phá vỡ bế tắc ngoại giao. Theo dữ liệu theo dõi chuyến bay và một nguồn tin, quân đội Mỹ đang tái bố trí các máy bay chiến đấu phản lực từ châu Âu về Trung Đông. Ngoài ra, hơn 2.000 lính thủy đánh bộ thuộc Đội phản ứng viễn chinh số 11 đã triển khai ở khu vực này, hình ảnh được quân đội công bố cho thấy họ đang kiểm tra một tàu hàng tại vịnh Oman nhằm tăng cường thực thi phong tỏa các cảng Iran.

Trump tối thứ Năm trong bài phát biểu truyền hình giờ vàng nói: "Chúng tôi cũng đạt được thành tựu lớn tại Iran, các bạn sẽ sớm thấy thành quả của những nỗ lực này."

Tuy nhiên, nhận định của Saeid Golkar thận trọng hơn. Ông cho rằng, chiến lược nhất quán của Tehran là liên tục leo thang để ép đối phương, đồng thời kéo dài cuộc chiến tiêu hao nước Mỹ. Khi cả hai bên đều củng cố vị thế và không muốn nhượng bộ trước, nguy cơ leo thang ngoài tầm kiểm soát đã trở thành rủi ro trọng tâm mà thị trường không thể né tránh.