Trump: Iran muốn đàm phán nhưng Mỹ "không quan tâm", sẽ sớm tấn công mạnh vào cơ sở hạt nhân Natanz, cảnh báo lực lượng Houthi không được phong tỏa Biển Đỏ

Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran vẫn chưa xuất hiện lối ra rõ ràng cho một lệnh ngừng bắn.

Vào ngày thứ Ba (21/6 theo giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Trump đã dội gáo nước lạnh vào triển vọng đàm phán giữa Mỹ và Iran, cho rằng Iran "rất nóng lòng muốn gặp mặt", nhưng trước khi phía Iran sẵn sàng tiến hành "cuộc đàm phán có ý nghĩa", Mỹ "không có hứng thú" gặp mặt. Ông cũng nhấn mạnh, cuộc đấu tranh giữa Mỹ và Iran "chưa hề kết thúc", Mỹ sẽ không rời khỏi Iran; ngay cả khi Iran chỉ cân nhắc phát triển năng lực hạt nhân, Mỹ cũng sẽ tiến hành các đòn tấn công ở khu vực liên quan.

Theo Truyền hình Trung ương Trung Quốc, Trump trong ngày này còn cho biết, nước Mỹ "sẽ sớm" tấn công cơ sở hạt nhân ngầm "Núi Xẻng" phía Nam Natanz của Iran, và nhấn mạnh mức độ tấn công sẽ "cực kỳ dữ dội".

Đối diện với mối đe dọa phong tỏa giao thông hàng hải ở Saudi do lực lượng Houthi tại Yemen - được cho là được Iran hậu thuẫn, Trump đã phát đi lời cảnh báo. Theo Tân Hoa Xã, ngày 21 Trump khi gặp Tổng thống Lebanon Aoun tại Nhà Trắng đã tuyên bố, nếu lực lượng Houthi Yemen phong tỏa Biển Đỏ, Mỹ sẽ có hành động đáp trả.

Cùng ngày, truyền thông Iran IRNA đưa tin, Iran đã triển khai hệ thống phòng không mới. Động thái này được coi là biện pháp mới nhất nhằm tăng cường năng lực phòng không trong nước và đối phó với khả năng Mỹ tiếp tục oanh kích từ trên không. Khi Trump xác định rõ mục tiêu tấn công là những cơ sở ngầm sâu hơn, khó bị tiêu diệt hơn, cả hai bên đều đang "nâng cấp đồng thời khả năng tấn công và phòng thủ".

Hôm thứ Hai vừa rồi dấy lên thông tin các bên trung gian nỗ lực thúc đẩy hai phía Mỹ - Iran ngừng bắn trong 10 ngày, Iran cũng xác nhận đã nhận được đề xuất ngừng bắn. Quan điểm mới nhất của Trump cho thấy ưu tiên hiện tại của Mỹ vẫn là sức ép quân sự, thay vì trở lại bàn đàm phán ngay lập tức. Căng thẳng Mỹ - Iran không những không xuất hiện tín hiệu hạ nhiệt rõ ràng, mà còn đang phát triển theo hướng "tiếp tục tấn công Iran - gia tăng áp lực hàng hải - ngoại giao gặp khó".

Trump: Iran "rất nóng lòng muốn gặp mặt", cuộc đấu Mỹ-Iran chưa kết thúc, Mỹ "sẽ không rời đi vào ngày mai"

Theo AP, ngày 21 tại Nhà Trắng Trump cho biết, phía Iran "rất nóng lòng muốn" gặp Mỹ, nhưng trước khi Iran sẵn sàng "đàm phán có ý nghĩa", Mỹ "không có hứng" gặp mặt.

Trump nói, trong các kênh liên lạc hậu trường, các quan chức Iran đã nói họ "rất mong muốn gặp mặt và cố gắng kết thúc chiến tranh", bởi Iran "đang chịu tổn thất nặng nề".

Tuy nhiên, Trump không phát đi tín hiệu sẽ sẵn sàng thúc đẩy đàm phán ngay lập tức.

Ngược lại, ông đặt điều kiện cho đàm phán: Iran phải sẵn sàng tiến hành “cuộc đàm phán có ý nghĩa” trước đã.

Điều này có nghĩa, trong quan điểm của Trump, chỉ đơn thuần tiếp xúc, ngừng bắn hoặc đối thoại ngoại giao mang ý nghĩa biểu tượng là chưa đủ để thay đổi hướng đi quân sự hiện tại của Mỹ. Mỹ muốn thấy Iran thực hiện nhượng bộ thực chất ở những vấn đề then chốt, khi đó đàm phán mới thực sự bắt đầu.

Theo AP, Trump ngày này tỏ ra bi quan về khả năng đàm phán kết thúc chiến tranh.

Một tín hiệu khác mà Trump đưa ra trong ngày càng đáng chú ý hơn.

Theo tin, Trump nói cuộc đấu tranh giữa Mỹ và Iran “chưa hề kết thúc”, Mỹ sẽ không rời khỏi Iran.

Khi được hỏi liệu Iran có thể chỉ vì cân nhắc phát triển năng lực hạt nhân mà bị Mỹ tấn công hay không, Trump đáp Mỹ sẽ hành động ở khu vực liên quan. Ông còn nói Iran “còn chưa biết chuyện gì sẽ xảy ra”.

Trump cùng lúc bổ sung rằng, giả sử Mỹ rời khỏi Iran vào ngày hôm sau, Mỹ thực tế đã “thành công lớn”, nhưng “chúng tôi sẽ không rời đi ngày mai”.

Những phát ngôn này nghĩa là Trump không coi những hành động quân sự trước đó chỉ là một chiến dịch hạn chế đã khép lại, mà rõ ràng giữ lại khả năng tiếp tục gia tăng áp lực quân sự.

Đối với thị trường, điều này đặc biệt quan trọng.

Nếu Mỹ xem các hành động hiện tại là một chiến dịch quân sự kéo dài chưa kết thúc, thì kỳ vọng của thị trường về việc “xung đột sẽ nhanh chóng kết thúc, eo biển Hormuz sớm khôi phục trạng thái bình thường” có thể sẽ bị định giá lại.

Trump đe dọa “sớm” và “rất dữ dội” tấn công cơ sở hạt nhân ngầm "Núi Xẻng"

Khi triển vọng đàm phán bị Trump dội gáo nước lạnh, mối đe dọa quân sự từ Mỹ lại tiếp tục leo thang.

Theo Truyền hình Trung ương Trung Quốc dẫn phát biểu của Trump tại Nhà Trắng khi gặp Tổng thống Lebanon Aoun hôm 21, Trump nói Mỹ sẽ "rất sớm" tấn công cơ sở ngầm "Núi Xẻng" phía nam Natanz của Iran với lực lượng tấn công "cực kỳ mạnh mẽ".

Nếu những đe dọa của Trump thực sự biến thành hành động, phạm vi tấn công của quân đội Mỹ với Iran có thể sẽ mở rộng hơn nữa, từ các cơ sở quân sự, mục tiêu tên lửa và phòng không trước đây sang cả những địa điểm hạt nhân ngầm ở sâu trong lòng đất.

Trong bối cảnh Iran đã tuyên bố triển khai hệ thống phòng không mới, hai bên Mỹ-Iran đang thể hiện rõ rệt dấu hiệu “leo thang tấn công và phòng ngự”.

Mỹ đe dọa nhắm vào các mục tiêu ngầm sâu hơn, Iran lại củng cố năng lực phòng không. Các mục tiêu và biện pháp hành động của cả hai bên đều được gia tăng, còn không gian đàm phán ngoại giao lại bị thu hẹp thêm.

Tổng thống Iran nói lãnh đạo tối cao đã chỉ thị kết thúc trạng thái "không chiến, không hòa"

Theo hãng tin Tasnim của Iran, Tổng thống Iran Pezeshkian nói hiện nay ông đã có "tiếp xúc nhiều hơn rất nhiều" với Lãnh đạo tối cao Iran Mujtaba Khamenei, và tất cả hành động của chính phủ đều dựa trên sự chỉ đạo của Lãnh đạo tối cao.

Theo nguồn tin, ngày 21 tại một sự kiện, Pezeshkian tuyên bố, dưới sự lãnh đạo của Khamenei, chính sách của Iran sẽ tiếp tục. Ông nói thêm, tại các cuộc họp kín, Khamenei đã nhấn mạnh cần phải kết thúc trạng thái “không chiến, không hòa”, nhưng ông không nói chi tiết hơn.

Theo Tân Hoa Xã dẫn hãng tin Mehr của Iran ngày thứ Ba, Pezeshkian nhấn mạnh Iran hiện nay nhất thiết phải duy trì đoàn kết nội bộ và sự gắn kết, không nên hạ thấp thành quả đàm phán một cách vô lý.

Tổng thống Pezeshkian khi dự kỷ niệm "Ngày Công nghiệp và Khoáng sản Toàn quốc Iran" còn cho biết, phía Iran từng bước thúc đẩy việc tái mở cửa eo biển Hormuz, khôi phục xuất khẩu dầu mỏ qua đàm phán, mặc dù Mỹ vi phạm cam kết, nhưng Iran đạt được thành quả “vượt ngoài dự kiến” trong tiến trình này.

Pezeshkian cho biết Iran trong nước có thể thảo luận về cách thức và thành quả đàm phán, nhưng không nên lấy các luận điệu thiếu căn cứ chuyên môn để hạ thấp thành tích. Ông nhấn mạnh rằng, giữ vững đoàn kết và sự gắn kết nội bộ là thiết yếu với tình hình hiện nay của Iran.

Kế hoạch ngừng bắn 10 ngày gặp trở ngại thực tế: trọng tâm hiện tại của Mỹ vẫn là "trừng phạt Iran"

Ngay lúc Trump phát tín hiệu cứng rắn, ngoại giao vẫn không dừng lại.

Theo một số phương tiện truyền thông ngày thứ Hai, các bên trung gian đàm phán như Qatar đã đưa ra một kế hoạch ngừng bắn 10 ngày, mong làm dịu xung đột Mỹ-Iran và thúc đẩy tái lập các thỏa thuận tạm thời trước đó.

Tuy nhiên, theo Bloomberg dẫn lời một quan chức Mỹ, trọng tâm lúc này của Trump là trừng phạt Iran vì các vụ tấn công tàu thuyền tại eo biển Hormuz trước đó.

Quan chức này cho hay các hoạt động tấn công của quân đội Mỹ sẽ tiếp diễn cho tới khi Trump chọn thay đổi chiến lược; đồng thời các nỗ lực ngoại giao cũng đang diễn ra song song.

Thực tế điều này tạo thành một tình thế khá mâu thuẫn:

Kênh ngoại giao vẫn vận hành, nhưng hoạt động quân sự không dừng lại; kế hoạch ngừng bắn đang được thúc đẩy, nhưng Trump lại rõ ràng tuyên bố Mỹ chưa sẵn sàng gặp mặt Iran nếu chưa chuẩn bị cho “cuộc đàm phán có ý nghĩa”.

Do đó, việc liệu kế hoạch ngừng bắn 10 ngày có thể thực sự hiệu quả phần lớn phụ thuộc vào hai bên có giải quyết được vấn đề vận tải qua eo biển Hormuz trước tiên, và liệu Iran có sẵn sàng những cam kết thực chất theo yêu cầu của Mỹ hay không.

Reuters cho biết, trước đây thị trường từng coi kênh hòa giải ngừng bắn là hy vọng hạ nhiệt xung đột, thúc đẩy vận tải qua eo biển Hormuz tái lập, nhưng giữa Mỹ và Iran vẫn còn khác biệt lớn.

Lực lượng Houthi mở mặt trận mới trên Biển Đỏ

Nguy cơ xung đột Mỹ-Iran không chỉ giới hạn ở vùng Vịnh Ba Tư.

Lực lượng Houthi tại Yemen gần đây thông báo thực hiện “lệnh cấm vận hàng hải” với Saudi và cảnh báo các tàu neo vào cảng Saudi có thể bị tấn công quân sự.

Theo Reuters, sau khi Houthi đưa ra lời đe dọa, hai tàu chở dầu thô Saudi vốn định đi châu Á đã quay đầu vòng qua kênh đào Suez. Việc xếp hàng hóa tại cảng Yanbu Saudi vẫn tiếp tục, nhưng một số tàu đã chọn tắt hệ thống định vị để phòng ngừa.

Điều này đồng nghĩa với việc vận tải dầu thô của Saudi đang gặp phải yếu tố bất ổn mới.

Trước đó, Saudi từng chuyển một phần dầu qua đường ống tới cảng Yanbu ở Biển Đỏ nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Nếu Houthi tiếp tục đe dọa Biển Đỏ và eo biển Mandeb, tuyến tránh rủi ro Hormuz này cũng có thể bị ảnh hưởng.

Reuters đánh giá động thái của Houthi có khả năng tác động rộng đến vận tải dầu toàn cầu.

Trump: Nếu Biển Đỏ bị phong tỏa, Mỹ sẽ can thiệp

Trump ngày 21 cũng phát cảnh báo về tình hình Biển Đỏ.

Theo Tân Hoa Xã, Trump cho biết hiện tại Biển Đỏ "vẫn chưa" bị phong tỏa, nhưng “nếu thực sự xảy ra chuyện đó, chúng tôi sẽ hành động”.

Điều này nghĩa là Mỹ đã để ngỏ khả năng can thiệp sâu hơn vào tình hình Biển Đỏ.

Nếu Houthi biến “lệnh cấm vận hàng hải” đối với Saudi thành hành động quân sự thực tế nhằm nhiều tàu hơn, Mỹ có thể phải đối mặt đồng thời với khủng hoảng ở hai tuyến hàng hải then chốt:

Một là eo biển Hormuz, nguy cơ cốt lõi từ xung đột quân sự trực diện Mỹ-Iran; còn lại là Biển Đỏ—eo biển Mandeb, nơi nguy cơ đến từ Houthi đe dọa Saudi và vận tải liên quan.

Đây cũng là một trong những diễn biến tại Trung Đông cần cảnh giác cao nhất hiện nay.

Trước kia, thị trường chỉ lo ngại eo biển Hormuz bị phong tỏa. Giờ đây, hướng Biển Đỏ cũng lại nổi lên nguy cơ vận tải thực tế. Nếu hai “huyết mạch hàng hải” cùng lúc bị ảnh hưởng bởi nguy cơ quân sự, vận chuyển năng lượng toàn cầu, vận tải container, chi phí bảo hiểm và chuỗi cung ứng đều có thể bị chấn động.

Đàm phán Mỹ-Iran vẫn tiếp tục, nhưng “cửa sổ ngừng bắn” ngày càng hẹp lại

Hiện tại, giữa Mỹ và Iran không phải là không có kênh ngoại giao.

Các trung gian vẫn đang thúc đẩy kế hoạch ngừng bắn 10 ngày, các nỗ lực ngoại giao vẫn tiếp tục.

Nhưng nhìn từ quan điểm mới nhất ngày 21 của Trump, Washington không dự định dừng chiến dịch quân sự chỉ vì hoạt động ngoại giao.

Lập luận của Trump cực kỳ rõ: Iran muốn gặp mặt nhưng trước hết phải chuẩn bị "đàm phán có ý nghĩa"; Mỹ sẵn sàng đàm phán nhưng sẽ không tự ý giảm áp lực trước khi quân sự đạt mục tiêu.

Đồng thời, Trump cũng cho hay, Mỹ sẽ không rời khỏi Iran, thậm chí còn ám chỉ Iran “chưa từng thấy hết” toàn bộ năng lực quân sự của Mỹ.

Bởi vậy, hiện trạng Mỹ-Iran đang ở thế nguy hiểm "vừa đánh vừa đàm":

Kênh ngoại giao không khép lại nhưng chiến dịch quân sự vẫn tiếp diễn; kế hoạch ngừng bắn đã xuất hiện nhưng Tổng thống Mỹ công khai không vội gặp mặt; Iran muốn kết thúc xung đột, nhưng Mỹ cho rằng Iran chưa chuẩn bị sẵn cho đàm phán thực chất.

Bên ngoài chiến trường, Houthi đe dọa vận tải Saudi lại thêm biến số mới cho xung đột.

Thời gian tới, thị trường cần theo dõi ba điều:

• Đòn tấn công vào cơ sở hạt nhân ngầm “Núi Xẻng” mà Trump đe dọa có thực sự xảy ra hay không;
• Kế hoạch ngừng bắn 10 ngày liệu có vượt qua được đường lối quân sự “tiếp tục trừng phạt Iran” của Mỹ không;
• Việc lực lượng Houthi đe dọa vận tải Saudi có chuyển sang tấn công thực tế hay không.

Nếu cả ba cùng xấu, xung đột Mỹ-Iran có thể tràn sang Biển Đỏ, khi đó toàn cầu sẽ không còn đối mặt với một cuộc khủng hoảng quân sự ngắn hạn, mà là một cuộc khủng hoảng Trung Đông đồng thời gây sốc cho hai cổ chai eo biển Hormuz và Mandeb.