Một làn sóng thuế quan toàn cầu mới của Trump bị các doanh nghiệp nhỏ kiện, cuộc chiến thương mại Mỹ lại vướng vào tranh chấp pháp lý

Các biện pháp thuế quan toàn cầu mới nhất của chính quyền Trump vừa được áp dụng thì ngay lập tức đối mặt với thách thức pháp lý mới.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ của Mỹ đã đệ đơn kiện lên Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ, cáo buộc chính quyền Trump sử dụng trái phép Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp đặt mức thuế quan mới, nhằm lách các chính sách thuế quan toàn cầu từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ trước đó.

Điều này có nghĩa là, kế hoạch tái xây dựng “bức tường thuế quan” của chính quyền Trump một lần nữa đối mặt với sự bất định pháp lý. Trước đây, Tòa án Tối cao đã phán quyết rằng các biện pháp thuế quan toàn cầu dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) mà Trump ban hành là trái pháp luật, buộc chính phủ phải tìm kiếm căn cứ pháp lý mới.

Trọng tâm của vụ kiện lần này là: Chính quyền Trump có thể sử dụng Điều 301 với lý do “lao động cưỡng bức” hoặc các vấn đề thương mại khác để áp thuế trên diện rộng với nhiều đối tác thương mại hay không.

Trump công bố thuế quan mới, phần lớn đối tác thương mại chính đối diện thuế suất 10%-12,5%

Vào thứ Năm, chính quyền Trump công bố Mỹ sẽ áp thuế từ 10% đến 12,5% đối với hàng nhập khẩu từ phần lớn các đối tác thương mại chủ chốt.

Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ cho biết, biện pháp này dựa trên Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, xuất phát từ một cuộc điều tra về vấn đề lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính phủ Mỹ cho rằng, khoảng 60 nền kinh tế chưa ngăn chặn hiệu quả tình trạng lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng, gây tổn hại lợi ích công nhân Mỹ.

Điều 301 trao quyền cho Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, theo chỉ đạo của tổng thống, áp dụng biện pháp đối với hành vi thương mại của nước ngoài gây thiệt hại doanh nghiệp Mỹ hoặc vi phạm quy tắc thương mại quốc tế, bao gồm cả việc tăng thuế quan.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp nhỏ cho rằng, hành động lần này của chính quyền Trump không đáp ứng được tiêu chuẩn điều tra theo yêu cầu của Điều 301.

Doanh nghiệp nhỏ khởi kiện: Chính phủ không thể tận dụng Điều 301 để sao chép lại thuế quan IEEPA từng bị bác bỏ

Vụ kiện lần này do hai doanh nghiệp khởi xướng: Nhà nhập khẩu gia vị Burlap and Barrel Inc. và nhà bán lẻ đồng hồ Collective Horology LLC

Theo đơn kiện, mức thuế quan mới không tiến hành điều tra cụ thể từng quốc gia mà thực hiện kiểu “áp thuế diện rộng".

Đơn kiện cho rằng, Điều 301 không phải là quyền hạn có thể mở rộng vô hạn, chính phủ không thể dựa vào điều khoản này “với mục đích sao chép lại hệ thống thuế quan IEEPA từng bị tuyên là vô hiệu” để đánh thuế hầu như mọi đối tác thương mại và lượng lớn hàng hóa nhập khẩu.

Các doanh nghiệp này còn mong muốn mở rộng vụ kiện dưới hình thức kiện tập thể, đại diện cho tất cả các nhà nhập khẩu bị ảnh hưởng bởi thuế quan mới.

Một vụ kiện khác được đệ trình vào thứ Sáu, liên quan đến 7 công ty, trong đó có nhà sản xuất đồ chơi giáo dục Learning Resources Inc. và hand2mind Inc. Hai công ty này trước đó cũng tham gia kiện tụng phản đối thuế quan IEEPA do Trump đề ra.

Trọng tâm tranh cãi: Chính quyền Trump có tiến hành điều tra thương mại “nhắm vào từng quốc gia” hay không

Căn cứ pháp lý chính mà phía doanh nghiệp sử dụng là: Điều 301 thông thường yêu cầu Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ phải tiến hành điều tra về hành vi thương mại của nước cụ thể và chứng minh được hành vi đó gây tổn hại lợi ích kinh doanh Mỹ ra sao.

Tuy nhiên, bên nguyên cho rằng cuộc điều tra lần này của chính phủ Mỹ dựa nhiều vào “tuyên bố chung chung” về vấn đề lao động cưỡng bức trên toàn cầu, không chỉ rõ: quốc gia nào vi phạm cụ thể; hành vi đó tác động thế nào tới doanh nghiệp Mỹ; cũng như lý do cần đánh thuế lên toàn bộ hàng nhập khẩu từ các quốc gia này.

Giám đốc điều hành Trung tâm Công lý Tự do (Liberty Justice Center), bà Sarah Albrecht, bày tỏ:

“Lao động cưỡng bức là điều phi đạo đức, nhưng một mục tiêu cao cả cũng không thể trao cho chính phủ quyền phớt lờ pháp luật.”

Sau khi IEEPA bãi bỏ, chính phủ Mỹ đối mặt áp lực hoàn trả 166 tỷ USD tiền thuế

Thách thức pháp lý lần này cũng khiến dư luận tiếp tục chú ý đến vấn đề xử lý hệ lụy sau khi thuế quan IEEPA của chính quyền Trump bị bác bỏ.

Tháng 2 năm nay, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã phán quyết mức thuế quan toàn cầu do Trump ban hành theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế là trái phép. Sau đó, Hải quan Mỹ phải đối mặt với lượng lớn yêu cầu hoàn thuế từ các doanh nghiệp.

Theo các báo cáo, Mỹ đã thu tổng cộng khoảng 166 tỷ USD từ các loại thuế liên quan này trước đây.

Hiện nay, chính phủ đã hoàn trả hàng chục tỷ USD, nhưng Bộ Tư pháp vẫn tích cực tìm cách giới hạn phạm vi hoàn thuế.

Chính quyền Trump đang kháng cáo lại một phán quyết của tòa, buộc chính phủ phải tính lại thuế cho tất cả nhà nhập khẩu từng nộp thuế IEEPA. Chính phủ cho rằng, lệnh của tòa án chỉ nên áp dụng với các công ty tham gia kiện tụng chứ không phải tất cả doanh nghiệp nhập khẩu.

Thuế quan mới tiếp tục bị kiện, khả năng chính phủ bị áp lực thực thi lớn hơn

Các chuyên gia nhận định, với vụ kiện nhắm vào thuế quan Điều 301 lần này, chính sách thương mại của Trump có thể bước vào một cuộc chiến pháp lý mới.

Nếu tòa án cuối cùng hạn chế quyền sử dụng Điều 301 để áp thuế diện rộng, không gian thực thi các chính sách bảo hộ thương mại toàn cầu của chính quyền Trump nhiều khả năng bị thu hẹp.

Đồng thời, nếu nhiều doanh nghiệp tiếp tục kiện cáo về tính hợp pháp của thuế, Tòa án Thương mại Mỹ, các cơ quan hải quan và công ty nhập khẩu sẽ tiếp tục bị cuốn vào quá trình tố tụng và hành chính kéo dài.

Hiện tại, hai vụ kiện là: Burlap and Barrel Inc. v. Greer và Learning Resources Inc. v. United States, đều đã được đệ trình lên Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (New York).