Dành quỹ đầu tư cho AI? Các ông lớn công nghệ Mỹ đã sa thải gần 140.000 nhân viên trong năm nay

Các ông lớn công nghệ Mỹ đang mạnh tay rót hàng tỷ USD đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời khởi động làn sóng tái cấu trúc quy mô lớn với số lượng sa thải trong năm nay gần chạm ngưỡng 140.000 người.

Theo phân tích của tờ *Financial Times* từ Anh dựa trên các tài liệu công ty và dữ liệu của tổ chức hỗ trợ chuyển việc cấp quản lý Challenger, Gray and Christmas, từ đầu năm 2026 đến nay, số lượng sa thải trong ngành công nghệ chiếm hơn một phần ba tổng số sa thải đã được công bố tại Mỹ. Trong đó, tổng số lượng nhân viên bị sa thải của Amazon, Oracle, Meta và Microsoft gần 50.000 người, tương đương khoảng 6% tổng số lao động của các công ty này.

Xu hướng cắt giảm nhân sự này tạo nên sự tương phản mạnh mẽ với chiến lược mở rộng AI quyết liệt của ngành. Năm nay, bốn ông lớn công nghệ gồm Amazon, Alphabet, Meta và Microsoft dự kiến sẽ chi tới 725 tỷ USD cho các khoản đầu tư vốn vào cơ sở hạ tầng như trung tâm dữ liệu. Khoản đầu tư khổng lồ này đã bắt đầu gây áp lực lên bảng cân đối kế toán của một số công ty, đồng thời thị trường ngày càng chú ý đến dòng tiền và hiệu suất sinh lời từ các khoản đầu tư AI của các hãng công nghệ.

Tái cấu trúc vốn và áp lực xếp hạng tín nhiệm

Các ông lớn công nghệ đang tiết giảm biên chế để giải phóng vốn dành cho xây dựng hạ tầng AI.

Chuyên gia phân tích Rishi Jaluria từ RBC nhận định các công ty công nghệ đang thực hiện sa thải như một cách bù đắp cho giai đoạn tuyển dụng quá mức trước đây, đồng thời giải phóng vốn cho AI. Đơn cử như Oracle, tập đoàn này dự định chi 70 tỷ USD đầu tư vào các cơ sở như trung tâm dữ liệu để phục vụ các khách hàng như OpenAI. Dù vậy, chi phí khổng lồ đã làm dấy lên nhiều quan ngại trên thị trường tín dụng. Sau đợt sa thải hồi tháng Ba, số lượng nhân viên của Oracle đến cuối năm tài chính 2026 giảm 21.000 người so với cùng kỳ. Trong tháng này, S&P đã hạ bậc xếp hạng tín nhiệm của Oracle xuống chỉ còn một bậc trên mức "junk" (rác), với lý do dòng tiền yếu và lợi nhuận đầu tư AI còn bất định.

Song song đó, các tập đoàn cũng mạnh tay tái cơ cấu những mảng kinh doanh từng được xem là động lực tăng trưởng. Microsoft trong tháng này đã cắt giảm 4.800 vị trí, chủ yếu tập trung tại bộ phận game Xbox – động thái điều chỉnh sau thương vụ thâu tóm Activision Blizzard trị giá 75 tỷ USD ba năm trước. Rishi Jaluria đánh giá các hãng công nghệ đang “chuyển mình từ canh bạc này sang canh bạc khác”.

Tranh cãi “cái cớ AI” và tuyển dụng quá đà

Khi quá trình tái cấu trúc mở rộng, một số lãnh đạo công nghệ quy nguyên nhân sa thải nhân viên là do năng suất lao động tăng nhờ AI.

Theo dữ liệu từ Challenger, Gray and Christmas, kể từ tháng 5/2023 đến nay, đã có tới 170.000 việc làm thuộc lĩnh vực doanh nghiệp bị mất đi có liên quan đến công nghệ AI. Tháng 5 năm nay, CEO của Block là Jack Dorsey đã sa thải gần một nửa nhân viên (quy mô ban đầu là 10.000 người) và trong thư nội bộ ông cho rằng “AI đang thay đổi nhu cầu nhân lực”.

Tuy nhiên, giới học thuật đặt nghi ngờ với lập luận này. Giáo sư kinh tế Enrico Moretti thuộc Đại học California tại Berkeley cho rằng sa thải liên quan AI chủ yếu là cái cớ để ban lãnh đạo sửa chữa sai lầm quá khứ. Ông chỉ ra các lãnh đạo công nghệ thường thích tuyên bố AI giúp tăng hiệu suất thay vì thừa nhận thực tế đã tuyển dụng quá ồ ạt trong thời kỳ dịch, như một “cách dễ dàng rút lui khỏi khó khăn”.

Hiệu suất thị trường và sự phân hóa ngành

Giới đầu tư không đánh giá tích cực động thái sa thải viện lý do AI khi định giá tài sản. Theo phân tích của *Financial Times* từ Anh, trong 30 phiên giao dịch sau công bố sa thải, giá cổ phiếu của các hãng công nghệ lấy lý do AI thường thấp hơn gần 10% so với chỉ số Nasdaq. Trong khi đó, với những công ty đổ lỗi cho các nguyên nhân khác, mức giảm chỉ ở khoảng 4%. Để tránh phản ứng tiêu cực từ thị trường, một số tập đoàn công nghệ lớn như Amazon và Microsoft đã khẳng định AI không phải lý do quyết định cho chính sách sa thải nhân sự hiện nay.

Trong lúc các ông lớn ngành công nghệ truyền thống tiếp tục co hẹp các mảng kinh doanh không cốt lõi, thị trường việc làm tại lĩnh vực AI bản địa lại có diễn biến hoàn toàn trái ngược. Những công ty khởi nghiệp chuyên về AI như Anthropic và OpenAI đang mở rộng lực lượng lao động nhanh chóng, phần nào giúp giảm nhẹ tác động từ làn sóng sa thải diễn ra rộng khắp ngành công nghệ. Đúng như nhận định của Enrico Moretti, việc làm trong ngành AI đang phát triển mạnh, còn những gì các doanh nghiệp công nghệ cắt giảm chỉ là các bộ phận ngoài lĩnh vực cốt lõi.