Fed phát đi cảnh báo 11 chữ: Nếu kỳ vọng lạm phát mất kiểm soát, cái giá phải trả có thể vượt xa tưởng tượng

Biên bản họp của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve) vào tháng 6 đã gây chú ý cho thị trường chỉ với một câu nói có vẻ bình thường. Các nhà hoạch định chính sách đã cảnh báo rằng, lạm phát duy trì trên mục tiêu trong nhiều năm qua “có thể bắt đầu ảnh hưởng đến kỳ vọng lạm phát cũng như các quyết định thiết lập lương và giá cả (could begin to affect inflation expectations and wage- and price-setting decisions)”.

Câu nói này cho thấy, điều mà Fed lo ngại không chỉ là dữ liệu lạm phát của một tháng nào đó, mà là liệu người tiêu dùng và doanh nghiệp có bắt đầu tin rằng: lạm phát cao sẽ kéo dài lâu dài hay không.

Một khi kỳ vọng này hình thành, Fed có thể phải thực hiện các biện pháp cứng rắn hơn. Đối với thị trường chứng khoán Mỹ vốn định giá cao và phụ thuộc nhiều vào làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo, đây có thể trở thành rủi ro lớn đối với chỉ số S&P 500.

Tháng 6, Fed giữ nguyên mục tiêu lãi suất liên bang trong khoảng 3,5% đến 3,75%. Biên bản họp cho thấy, các thành viên thị trường khi đó nhìn chung dự báo lãi suất sẽ không thay đổi, nhưng kỳ vọng về lộ trình lãi suất trong tương lai đã tăng lên.

Điều mà Fed thực sự lo lắng không phải là một lần lạm phát tăng trở lại

Fed đã thiết lập mục tiêu lạm phát dài hạn là 2%. Mục tiêu này có hiệu quả không chỉ nhờ chính sách tiền tệ, mà còn vì người tiêu dùng, doanh nghiệp và thị trường tài chính tin rằng, cuối cùng Fed có thể kiểm soát lạm phát quay về quanh mục tiêu đã đặt ra.

Vấn đề là, nếu giá cả duy trì trên 2% trong nhiều năm liên tục, niềm tin này có thể dần lung lay.

Khi người lao động tin rằng giá cả sẽ tiếp tục tăng trong tương lai, họ sẽ đòi hỏi mức lương cao hơn; doanh nghiệp để gánh chi phí lao động và sản xuất tăng, lại tiếp tục tăng giá hàng hóa và dịch vụ. Lương và giá cả thúc đẩy lẫn nhau, rất dễ dẫn đến cái gọi là “vòng xoáy lương – giá cả”.

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ trong tháng 5 đã tăng 4,2% so với cùng kỳ năm trước, đạt mức cao nhất kể từ tháng 4/2023; mặc dù tăng trưởng CPI tháng 6 đã giảm về 3,5%, song vẫn cao hơn rõ rệt so với mục tiêu của Fed.

Điều khiến Fed lo lắng hơn là một số doanh nghiệp đã cho biết, họ đang đối mặt với áp lực chi phí rõ ràng và đang xem xét sẽ chuyển bao nhiêu phần chi phí này sang người tiêu dùng. Một khi tăng giá và tăng lương trở thành lựa chọn mặc định của doanh nghiệp và hộ gia đình, lạm phát có thể từ yếu tố ngoại sinh thành một vòng luẩn quẩn nội tại dai dẳng hơn.

Bài học xương máu của thập niên 1970

Mỹ từng trải qua tình trạng tương tự vào những năm 1970.

Sau nhiều năm lạm phát cao và chính sách dao động, người dân dần xác định kỳ vọng giá cả sẽ tiếp tục tăng, và doanh nghiệp cũng như người lao động bắt đầu xác lập giá cả và lương theo kỳ vọng này.

Cuối cùng, Chủ tịch Fed khi đó là Paul Volcker buộc phải thực hiện chính sách thắt chặt cực kỳ quyết liệt. Lãi suất liên bang năm 1981 có lúc gần chạm 20%, sau đó kinh tế Mỹ rơi vào suy thoái, tỷ lệ thất nghiệp năm 1982 tăng lên tới 10,8%.

Cái giá quá đắt cuối cùng giúp kiềm chế lạm phát, nhưng kinh nghiệm lịch sử cũng cho thấy một khi kỳ vọng lạm phát mất kiểm soát, việc khôi phục uy tín của ngân hàng trung ương thường đòi hỏi lãi suất cao hơn, kinh tế giảm tốc nghiêm trọng hơn và thị trường biến động mạnh hơn.

So với đó, cú sốc lạm phát năm 2022 chưa diễn biến thành cuộc khủng hoảng như vậy. CPI Mỹ cùng kỳ năm đó cao nhất đạt 9,1%, Fed đã nhanh chóng nâng lãi suất, kỳ vọng lạm phát dài hạn nhìn chung vẫn khá ổn định, do đó không hình thành vòng xoáy lương – giá điển hình.

Lịch sử này truyền tải thông điệp tới thị trường: Fed buộc phải hành động trước khi kỳ vọng lạm phát mất kiểm soát hoàn toàn, nếu không, cái giá phải trả trong tương lai sẽ còn lớn hơn.

Tại sao tăng lãi suất có thể làm vỡ bong bóng AI?

Với thị trường ngày nay, rủi ro là Fed có lẽ không cần phải nâng lãi suất lên tới 20% mới đủ tạo cú sốc cho giá tài sản.

Nền kinh tế Mỹ và thị trường vốn hiện tại phụ thuộc vào chi phí vốn thấp còn lớn hơn hàng chục năm trước. Đặc biệt là đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo, cần vốn khổng lồ để xây dựng trung tâm dữ liệu, mua chip, thiết bị điện lực và mạng lưới, trong khi nhiều dự án phải mất nhiều năm mới có dòng thu ổn định.

Một số mô hình tài trợ trung tâm dữ liệu đặt trên giả định then chốt: lãi suất sẽ giảm trong tương lai, giúp doanh nghiệp tái cấp vốn với chi phí rẻ hơn.

Nhưng nếu lạm phát duy trì cao hơn mục tiêu trong thời gian dài, Fed không chỉ không thể giảm mà còn phải tăng lãi suất, khiến logic tài trợ cho các dự án này thay đổi.

Rủi ro nữa là, một phần vốn cho hạ tầng AI đến từ tín dụng tư nhân, tức các quỹ đầu tư mà không qua các ngân hàng truyền thống. Thị trường này vài năm qua đã mở rộng nhanh chóng, chưa từng trải qua chu kỳ lãi suất cao và suy thoái hoàn chỉnh, khả năng chống chịu vẫn còn bỏ ngỏ.

Theo đánh giá của tác giả bản gốc, nếu Fed chần chừ quá lâu, về sau buộc phải tăng lãi suất thêm 1 đến 2 điểm phần trăm, nhiều trung tâm dữ liệu và dự án AI vốn dựa vào tái cấp vốn sẽ đối mặt chi phí tăng vọt, khó khăn tài chính, thậm chí sụt giảm định giá.

Điều này sẽ không chỉ tác động đến chi tiêu vốn của các công ty công nghệ, mà còn có thể gây chấn động thị trường cổ phiếu vốn định giá ở mức cao kỷ lục và tăng trưởng tập trung vào AI.

S&P 500 đối mặt rủi ro kép

Bài toán thị trường hiện nay gặp phải là, dù Fed hành động theo phương án nào cũng có rủi ro.

Nếu Fed nới lỏng chính sách quá sớm, kỳ vọng lạm phát có thể tăng thêm, buộc phải tăng lãi suất mạnh hơn sau này; nếu Fed quay lại tăng lãi suất ngay bây giờ, chi phí vốn doanh nghiệp tăng, cổ phiếu công nghệ định giá cao và đầu tư cơ sở hạ tầng AI sẽ chịu áp lực đầu tiên.

Dự báo kinh tế tháng 6 của Fed cho thấy, các quan chức có nhiều bất đồng về lộ trình lãi suất tương lai, song đa số cho rằng mức lãi thích hợp cuối năm 2026 sẽ không thấp hơn đáng kể khoảng hiện tại, thậm chí một số người kỳ vọng lãi suất còn phải tăng thêm.

Đồng thời, biên bản họp Fed cho thấy, giá thị trường từng phán ánh khả năng Fed sẽ tăng lãi suất vào năm 2027, dù các quan chức cho rằng một số biến động liên quan tới việc tăng premium kỳ hạn.

Điều này có nghĩa là, kỳ vọng hạ lãi suất nhanh và chi phí vốn giảm trước đó của nhà đầu tư không còn là kịch bản chắc chắn nữa.

Nếu giá năng lượng tăng trở lại do tình hình Iran, khiến lạm phát tổng thể tăng, khả năng Fed tăng lãi suất trong năm nay còn có thể tăng thêm.

Nhà đầu tư nên chú ý điều gì?

Đối với nhà đầu tư, cảnh báo này từ biên bản Fed không hẳn đồng nghĩa tăng lãi suất là không thể tránh khỏi, nhưng cho thấy cơ quan hoạch định chính sách đang theo dõi sát liệu lạm phát có chuyển từ tăng giá tạm thời sang khiến hành vi doanh nghiệp và hộ gia đình thay đổi lâu dài hay không.

Tiếp theo, thị trường cần theo dõi ba tín hiệu chính:

Thứ nhất, kỳ vọng lạm phát dài hạn của người tiêu dùng có tăng rõ rệt không; thứ hai, tăng lương và lạm phát ngành dịch vụ có tăng tốc trở lại không; thứ ba, liệu các doanh nghiệp có bắt đầu chuyển một cách rộng rãi hơn các chi phí về năng lượng, thuế quan và nhân công cho người tiêu dùng hay không.

Nếu đồng thời xuất hiện các dấu hiệu này, Fed có thể buộc phải tăng lãi suất sớm hơn khi kinh tế và thị trường vẫn còn chịu đựng được.

Hành động như vậy ngắn hạn có thể không được nhà đầu tư hoan nghênh, nhưng so với chờ đến khi kỳ vọng lạm phát hoàn toàn mất kiểm soát mới dùng biện pháp cực đoan, siết chặt sớm và mức độ vừa phải có thể còn ít tốn kém hơn.

Với chỉ số S&P 500, rủi ro thực sự không chỉ là một lần tăng lãi suất, mà là kỳ vọng lãi suất thấp – vốn đang nâng đỡ cho làn sóng AI – bị phá vỡ hoàn toàn. Một khi thị trường bắt đầu điều chỉnh lại định giá cho mức lãi suất cao hơn, kéo dài hơn, cả tài trợ trung tâm dữ liệu, chi tiêu vốn của công ty công nghệ và cổ phiếu AI định giá cao đều có thể bị tác động cùng lúc.