“Năm lần bổ sung vốn, tài khoản vẫn giảm một nửa”... ETF đòn bẩy trở thành “máy xay thịt” cho nhà đầu tư nhỏ lẻ Hàn Quốc, có người kêu gọi “nhà nước bồi thường”

Thị trường ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ tại Hàn Quốc đang trải qua một cuộc khủng hoảng nhà đầu tư cá nhân. Cùng với biến động mạnh của thị trường chứng khoán, một lượng lớn nhà đầu tư cá nhân càng lún sâu hơn khi cố gắng bình quân giá liên tục, khiến tài khoản của họ trôi nổi lỗ hơn 50%. Nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng này chính là sản phẩm chính sách được cơ quan tài chính tung ra vội vàng cách đây hai tháng nhằm ngăn dòng vốn chảy ra nước ngoài.

Ngày 28/07, cả hai sàn chứng khoán lớn của Hàn Quốc cùng kích hoạt cơ chế ngắt mạch, tâm lý thị trường xấu đi đột ngột. Chỉ số tổng hợp chứng khoán Hàn Quốc (KOSPI) ngày hôm đó giảm xuống dưới 6000 điểm, lần đầu tiên trong hơn ba tháng. Trong bối cảnh này, hai sản phẩm "KODEX SK Hynix đòn bẩy cổ phiếu đơn" và "SOL SK Hynix hợp đồng tương lai cổ phiếu đơn ngược 2X" tổng giá trị giao dịch trong tháng đã vượt 139 nghìn tỷ won, cao hơn tổng giá trị giao dịch toàn thị trường sàn khởi nghiệp (KOSDAQ) cùng kỳ hơn 26 nghìn tỷ won (113 nghìn tỷ won). Ủy ban Tài chính Hàn Quốc hôm đó tuyên bố, nếu nhu cầu thị trường chưa giảm nhiệt, sẽ nghiên cứu tiếp tục nâng ngưỡng đầu tư hoặc đặt giới hạn đầu tư cá nhân.

Đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp trong cơn biến động này là hàng chục nghìn nhà đầu tư cá nhân bình thường. Ủy ban Tài chính Hàn Quốc đã nâng mức ký quỹ cơ bản của các sản phẩm liên quan từ 10 triệu won lên 30 triệu won vào ngày 16/07, nhưng sức nóng giao dịch vẫn không giảm – ngay trong ngày thông báo, tỷ trọng ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn trong toàn bộ giá trị giao dịch ETF lên tới 36,6%, và sau đó vẫn dao động trong khoảng 37%~43%. Những ý kiến chỉ trích cũng dần dâng cao, một số quan điểm cho rằng cơ quan chức năng đã thiếu trách nhiệm nghiêm trọng trong khâu phê duyệt sản phẩm, đồng thời xuất hiện đòi hỏi khởi động cơ chế bồi thường của nhà nước.

Những câu chuyện nhà đầu tư cá nhân thua lỗ nặng xuất hiện dày đặc trên mạng.

Anh Kim, 45 tuổi, nhân viên văn phòng, bắt đầu với 7 triệu won, đầu tư vào ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ SK Hynix và Samsung Electronics. Cứ mỗi lần giá cổ phiếu giảm, anh lại mua thêm với lý do "kéo thấp bình quân sẽ giúp hồi phục dễ hơn", liên tiếp bình quân giá 5 lần, tổng vốn đổ vào lên tới 34 triệu won, nhưng tỷ lệ lỗ hiện tại đã vượt quá 50%. "Mình càng muốn gỡ gạc lại vốn nên càng mua thêm, nhưng càng lún sâu hơn, giờ không muốn bán cũng không dám mua nữa", anh nói.

Tình cảnh của bạn Choi, sinh viên 25 tuổi cũng điển hình. Anh dùng 8 triệu won tích góp từ làm thêm để đầu tư, sau khi cổ phiếu bán dẫn giảm giá, lại vay tiền sinh hoạt để mua thêm ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn, cuối cùng tài khoản chỉ còn lại khoảng một nửa so với vốn gốc. "Tốc độ mất tiền còn nhanh hơn nhiều so với lúc kiếm lời, và cũng đau đớn hơn nhiều", anh chia sẻ.

Trên cộng đồng ẩn danh dân văn phòng "Blind", một nhân viên ngân hàng đăng bài cho biết, danh mục đầu tư ban đầu 20 tỷ won, từng có lúc tăng đến 7 tỷ won, nhưng sau khi tập trung nắm giữ cổ phiếu gốc và ETF đòn bẩy của Samsung Electronics, SK Hynix, chỉ trong một tháng đã giảm còn khoảng 2,2 tỷ won; đầu bếp món Trung Yeo Kyung-ok, người từng vô địch cuộc thi đầu tư thực chiến với lợi nhuận 750% cũng công khai tài khoản ETF đòn bẩy SK Hynix – số vốn gốc 120 triệu won hiện chỉ còn lại 46 triệu won, lỗ khoảng 74 triệu won, tỷ lệ thua lỗ tới 61,38%.

Cơ chế sản phẩm ETF đòn bẩy chính là nguyên nhân cốt lõi khiến khoản lỗ kéo dài.

Loại sản phẩm này theo dõi lợi nhuận hàng ngày của tài sản gốc với hệ số gấp đôi. Nếu tài sản gốc tăng một chiều, lợi nhuận sẽ được khuếch đại; nhưng với thị trường dao động lên xuống đan xen, hiệu ứng "lãi suất kép âm" sẽ khiến khoản lỗ liên tục phình to – ngay cả khi tài sản cơ sở quay về điểm ban đầu, ETF đòn bẩy thường cũng không thể quay lại mức giá trước đó.

Chủ tịch Korea Investment Management, ông Bae Jae-kyu gần đây cảnh báo công khai: "Nếu cổ phiếu gốc vẫn biến động mạnh như hiện nay, ETF đòn bẩy sẽ bị tích lũy lỗ mỗi ngày. Dù cổ phiếu gốc quay lại mức ban đầu sau này, giá ETF cũng rất khó hồi phục." Ông thẳng thắn khuyên nhà đầu tư "thậm chí ngay lúc này, cũng đừng đầu tư vào ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn".

Từ góc độ ngành, việc nhà đầu tư cá nhân tập trung đổ vào một chủ đề duy nhất cũng là yếu tố cấu trúc làm gia tăng thua lỗ. ETF theo dõi xu hướng mua của nhà đầu tư tư nhân trong nước "RISE Đông Học Kiến" năm nay chỉ tăng khoảng 13%, trong khi RISE KOSPI ETF cùng kỳ tăng hơn 58%; ETF "KODEX Mỹ Tây Học Kiến" theo dõi vị thế của nhà đầu tư cá nhân nước ngoài giảm 2,7% trong năm, còn KODEX Mỹ S&P500 ETF lại tăng 11,2%. Chuyên gia nghiên cứu ETF Hana Securities, Park Seung-jin, chỉ ra rằng nhà đầu tư cá nhân thường có khẩu vị rủi ro cao hơn, ưa ưu tiên cổ phiếu theo động lượng và xu hướng, điều này khi thị trường đảo chiều sẽ dẫn đến mức sụt giảm lớn.

Bối cảnh chính sách liên quan tới cuộc khủng hoảng này cũng bị chỉ trích mạnh mẽ.

Các ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ nói trên được ra mắt ngày 27/05, mục tiêu chính thức là xoa dịu áp lực tỷ giá cao, ngăn dòng vốn chảy ra và kích hoạt thị trường chứng khoán nội địa. Tuy nhiên, sau khi sản phẩm lên sàn, dòng tiền lớn nhanh chóng đổ dồn vào sản phẩm đòn bẩy theo một số mã cổ phiếu nhất định, hoạt động cân bằng lại cơ học trước đóng cửa mỗi ngày lại càng khuếch đại biến động giá cổ phiếu gốc, dẫn tới hiệu ứng "Short Gamma" gây lo ngại cho thị trường. Theo báo cáo, cuối tháng 6/2024 giá trị tài sản ròng của sản phẩm này đã lên tới 16 nghìn tỷ won, giá trị giao dịch trong ngày có lúc đạt 1,4 nghìn tỷ won.

Trước những hỗn loạn nảy sinh, Giám đốc Cơ quan Giám sát Tài chính Hàn Quốc, ông Lee Chan-jin từng phát biểu: "Hiện tại thực sự hối tiếc, lúc đó đúng ra phải làm tất cả để ngăn phê duyệt (bản cáo bạch chứng khoán)". Phản ứng này được dư luận xem như một kiểu thừa nhận gián tiếp sai lầm của phía quản lý.

Các ý kiến phê phán cho rằng, nhà chức trách đã xúc tiến vội vã mà chưa đánh giá thấu đáo tác động thị trường và cơ chế kiểm soát rủi ro, dẫn đến việc đông đảo nhà đầu tư nhỏ lẻ chịu thiệt hại nặng. Một số quan điểm đã nêu rõ cần khởi động cơ chế bồi thường trách nhiệm quản lý nhà nước cho sự lơi lỏng này, đồng thời kêu gọi Ủy ban quản lý quốc hội chất vấn và điều tra quy trình phê duyệt sản phẩm. Nghị sĩ đảng Quyền lực Nhân dân Kim Eun-hye cho biết, hiện đang rộng rãi tiếp nhận ý kiến các nhà đầu tư bị hại, mong muốn tình hình sớm được cải thiện.

Cơ quan tài chính đã khẳng định sẽ siết kiểm soát tiếp, nhưng mức độ cụ thể vẫn đang được theo dõi.

Ủy ban đặc biệt K-thị trường vốn của Đảng Dân chủ cầm quyền đã họp kín với các công ty chứng khoán và quản lý quỹ vào ngày 27/07, quyết định trước mắt sẽ quan sát hiệu quả thực tế của biện pháp nâng ký quỹ cơ bản lên 30 triệu won, sau đó mới quyết định áp dụng thêm các biện pháp điều tiết khác. Ủy ban cho biết, hiện chưa tính tới việc ép sản phẩm hủy niêm yết hay giảm đòn bẩy, nhưng vẫn để ngỏ phương án hành động bổ sung tùy diễn biến thị trường.

Chủ tịch Ủy ban Tài chính, ông Lee Eok-won, ngày 28/07 trong buổi gặp mặt đại diện các công ty chứng khoán và quản lý quỹ đã tuyên bố rõ: "Nếu nhu cầu thị trường không hạ nhiệt đủ, sẽ cân nhắc tiếp tục nâng điều kiện đầu tư hoặc đặt hạn mức đầu tư cá nhân...", đồng thời cam kết liên tục đưa ra phương án giúp giảm biến động thị trường và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư.