Nhà kinh tế học Harvard Rogoff: Hoa Kỳ cần một “cú sốc khủng hoảng” để giải quyết vấn đề nợ công

Vấn đề nợ công của Mỹ ngày càng nghiêm trọng, giới chính trị vẫn chưa có động thái rõ ràng. Nhà kinh tế học Harvard Kenneth Rogoff cảnh báo, tình hình chỉ có thể thay đổi thực sự sau khi chịu tác động từ một cuộc khủng hoảng lớn.

Trong buổi phỏng vấn ngày thứ Sáu, Rogoff cho biết, nợ công Mỹ tuần trước đã vượt mốc 40 nghìn tỷ USD, cộng thêm lãi suất liên tục tăng cao khiến tình hình nợ xấu đi đáng kể, nhưng phản ứng chính sách của Washington lại quá chậm trễ. Ông thẳng thắn nhận xét: "Lãi suất đã đảo chiều, nhưng Washington thì chưa."

Rogoff chỉ ra rằng, xung đột địa chính trị, cú sốc từ trí tuệ nhân tạo và thậm chí chiến tranh mạng đều có thể trở thành ngòi nổ cho cuộc khủng hoảng tiếp theo, lúc đó không gian điều hành chính sách của FED và chính phủ Mỹ sẽ cực kỳ hạn chế.

Ông đồng thời cảnh báo, những cải cách thực chất với các chương trình phúc lợi xã hội cũng cần có động lực từ khủng hoảng, trước đó cả cử tri lẫn chính trị gia đều thiếu động lực đủ mạnh để hành động.

Rogoff cho rằng sự mất kiểm soát nợ kéo dài của Mỹ bắt nguồn từ một "niềm tin gần như tôn giáo" trong giới học thuật—cho rằng lãi suất sẽ giảm mãi mãi. Ông chia sẻ, chính giả định này đã thúc đẩy việc tích tụ nợ không giới hạn suốt nhiều năm qua.

Tuy nhiên, khi lãi suất phục hồi từ mức thấp và tiếp tục tăng, giới lãnh đạo chính trị lại không điều chỉnh chiến lược ứng phó phù hợp.

Hiện nay, lãi suất trái phiếu quốc gia Mỹ kỳ hạn 30 năm đã đạt mức cao nhất kể từ năm 2001, chi phí trả lãi tăng liên tục tạo ra một "quy trình ác tính" tiềm tàng: quy mô nợ càng lớn, nhà đầu tư càng yêu cầu lợi suất cao hơn, khiến chi phí đi vay tiếp tục leo thang.

Rogoff nhận định, diễn biến của trái phiếu dài hạn hiện nay đang phản ánh một thực tế—khi khủng hoảng xảy ra, FED và Chính phủ liên bang sẽ có rất ít không gian chính sách để ứng phó.

Đồng thời, sự đồng thuận ở tầng chính trị Washington là cử tri không dễ chấp nhận tăng thuế, cũng không muốn cắt giảm chi tiêu mạnh, khiến cho việc thu hẹp thâm hụt ngân sách ngày càng khó khăn hơn.

Rogoff liệt kê nhiều kịch bản có thể làm bùng phát khủng hoảng nợ trong 5 năm tới, bao gồm chiến tranh mạng, sự đột phá của AI. Ông cho biết, những sự kiện này nếu xảy ra, đều có thể khiến lãi suất tăng mạnh, làm cho tình trạng tài chính vốn đã mong manh càng thêm nguy ngập.

"Khủng hoảng xảy ra vì lúc cú sốc đến, bạn thiếu đi sự kiên cường," Rogoff nói. Ông đánh giá chiến sự Iran "so với những gì có thể xảy ra trong 5 năm tới chỉ là một cú sốc nhỏ", hàm ý rằng sự mong manh tài chính hiện tại gần như không thể chống đỡ trước những cú sốc quy mô lớn hơn.

Rogoff đưa ra những nhận định này khi đang ở Jackson Hole, Wyoming, tham dự hội thảo chính sách kinh tế thường niên của FED Kansas City. Ông từng đảm nhiệm vị trí nhà kinh tế trưởng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế.

Về vấn đề cải cách an sinh xã hội, Rogoff cũng rất bi quan. Ông cho biết, cải cách thực chất các chương trình phúc lợi cũng cần một cuộc khủng hoảng thúc đẩy, vì cử tri hiện chưa ý thức được mức độ cấp bách của vấn đề.

Ông dẫn dự báo trong cuốn sách mới "Our Currency, Your Problem", cho rằng tình hình hiện tại "rốt cuộc sẽ kết thúc bằng một dạng khủng hoảng", khi đó cải cách mới có thể khả thi về mặt chính trị. Rogoff mỉa mai rằng bất kỳ ứng viên nào đặt mục tiêu sửa đổi an sinh xã hội vào năm 2028 sẽ nhận ra "ánh mắt cử tri lập tức trở nên lơ đãng".

Nhận định này vẽ ra một bức tranh khiến nhà đầu tư phải cảnh giác: trước khi có chất xúc tác cho cải cách thực sự, quỹ đạo tài chính Mỹ rất khó đảo ngược, và cái giá phải trả lúc đó có thể lớn hơn nhiều so với chi phí điều chỉnh chủ động hiện tại.