Fed sẽ không chỉ tăng lãi suất một lần? "Bậc thầy" Greenspan lại không nghĩ vậy

VietnamFinance ngày 18 tháng 9 đưa tin—— Ý nghĩa thực sự của việc tăng lãi suất nhẹ là gì? Sau lần tăng lãi suất lần này để duy trì uy tín của Fed, Walsh đã nắm được quyền lựa chọn chính sách với chi phí thấp. Trong tương lai, nếu tình hình kinh tế thực sự cần thiết, ông vẫn có thể tiếp tục tăng lãi suất. Nhưng mức lãi suất mục tiêu của ông, có thể đã không còn xa điểm kết thúc. Nếu gặp may mắn như Greenspan, thì đợt tăng lãi suất hiện tại có thể đã đi đến hồi kết.

Chủ tịch Fed Kevin Walsh đã chủ trì lần tăng lãi suất đầu tiên trong năm 2023 tại Mỹ vào thứ Tư vừa qua. Có một câu nói quen thuộc trên thị trường: Việc tăng lãi suất thường diễn ra cả gói. Các cựu lãnh đạo như Jim Bullard của Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis, cựu Phó Chủ tịch Fed Richard Clarida,… đã nhiều lần truyền đạt kinh nghiệm này trước khi quyết định tăng lãi suất được công bố. Định giá thị trường cũng xác nhận nhận định này: Các nhà giao dịch hoán đổi dự đoán rằng đến cuối năm 2027, Fed sẽ còn tăng lãi suất thêm khoảng ba lần nữa.



Quy tắc kinh nghiệm này có lý do từ logic vận hành của thị trường tài chính: Trong đa số trường hợp, điều chỉnh lãi suất chỉ 25 điểm cơ bản một lần rất khó tạo ra tác động đáng kể đối với thị trường trái phiếu, môi trường tài chính hay thậm chí là nền kinh tế nói chung. Tuy nhiên, quy tắc này cũng có những ngoại lệ rõ ràng—tháng 3 năm 1997, “bậc thầy” Alan Greenspan đã tiến hành chiến dịch tăng lãi suất một lần duy nhất trong một chu kỳ. Trường hợp lúc đó rất giống hiện tại, nó cho thấy một số nền kinh tế chỉ cần điều chỉnh chính sách tinh vi, thậm chí tưởng như không đáng kể.

Bản khảo sát về chính sách đi kèm với quyết định lần này cho thấy, trung vị kỳ vọng của các quan chức là: Fed có khả năng sẽ chỉ tăng lãi suất thêm một lần nữa cho đến cuối năm 2026. Cuộc khảo sát này bao gồm 18 chủ tịch ngân hàng khu vực Fed và các thành viên hội đồng quản trị, nhưng không bao gồm chủ tịch. Tuy nhiên, đa số người trả lời cũng thừa nhận rằng dựa báo lạm phát có nhiều bất định. Trong buổi họp báo sau quyết định, khi được hỏi về đường lối chính sách tương lai, Walsh trả lời thận trọng: “Tôi sẽ không đưa ra phán đoán trước về bất kỳ quyết định nào của chúng tôi trong tương lai.” Vậy, liệu việc tăng lãi suất nhiều lần đã là chuyện chắc chắn?

Hãy bắt đầu từ hiện thực cơ bản. Trong lịch sử hiện đại của Fed, gần như tất cả các chu kỳ tăng lãi suất đều bắt đầu khi kinh tế vừa ra khỏi suy thoái với môi trường lãi suất rất thấp, các nhà hoạch định chính sách có dư địa lớn để tăng lãi suất. Chỉ có năm 1997 và hiện tại là ngoại lệ, khi lãi suất đã ở mức 3,75%-4%.

Cũng giống như “bậc thầy” Greenspan thời đó, chủ tịch mới Walsh hiện đang ở giai đoạn điều chỉnh chính sách tinh vi. Không tính những yếu tố ngắn hạn như biến động giá dầu, lạm phát lõi có thể đã giảm về mức 2,3%-2,7%. Mức này cao hơn mục tiêu lạm phát 2%, nhưng chưa thể coi là mất kiểm soát. Tuy nhiên, thử thách với Walsh là lạm phát đã vượt mục tiêu suốt 5 năm rưỡi, và tiến trình giảm nhiệt lạm phát bị đình trệ, có lẽ cần một đợt tăng lãi suất nhỏ để lạm phát tiếp tục xu hướng giảm từ năm 2022-2024.

Greenspan khi đó cũng đối mặt với bài toán điều chỉnh chính sách tinh tế: kinh tế tăng trưởng mạnh, tỷ lệ thất nghiệp giảm sâu. Các nhà hoạch định chính sách lo ngại kinh tế tăng tốc quá nóng có thể đẩy lạm phát lên cao trong tương lai. Dù khi tăng lãi suất lúc đó lạm phát vẫn trong tầm kiểm soát, nhưng trong các mô hình nội bộ của Fed, do tình trạng căng thẳng của thị trường lao động, dự báo cho thấy chỉ số CPI lõi năm 1998 có thể sẽ tăng nhẹ lên khoảng 3,2%.

Một điểm tương đồng nữa: Walsh đang đối mặt với cú hích công nghệ tiềm tàng từ trí tuệ nhân tạo. AI hứa hẹn sẽ nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời thay đổi nhận thức truyền thống của thị trường về hành trình của lãi suất. Còn Greenspan thời đó phải đối phó với kỷ nguyên Internet mới bắt đầu.

Khi logic nền kinh tế thay đổi, các nhà hoạch định chính sách rất khó xác định đâu là mức lãi suất “thắt chặt”, “trung tính” hay “nới lỏng”. Fed nâng định giá lãi suất trung tính (lãi suất lý thuyết không kích thích hay kiềm chế nền kinh tế) lên 3,2%, lập mốc cao nhất trong 10 năm, điều này cho thấy các nhà hoạch định chính sách đang thăm dò. Báo cáo khảo sát nội bộ cùng lúc cho thấy các quan chức có thể làm chậm tiến trình giảm lãi suất từ mức đỉnh về mức trung tính. Trong thực tế, tăng trưởng kinh tế dựa vào năng suất sẽ mang lại bất định cho lãi suất: một mặt giúp kiềm chế lạm phát, mặt khác thúc đẩy nhu cầu vay vốn.

Năm 1997, ủy ban lãi suất cũng thảo luận công khai về tác động của việc lãi suất trung tính tăng lên. Chủ tịch Richmond Fed Alfred Broaddus đã nói với Greenspan trong một cuộc họp: “Nếu chính sách tiền tệ không bắt kịp với những thay đổi cân bằng này mà không nâng lãi suất danh nghĩa, thì ngay cả khi lãi suất danh nghĩa giữ nguyên, thực chất chúng ta đang theo đuổi chính sách tiền tệ nới lỏng.” Đặt câu này ở tháng 9 năm 2026, thật ra lại rất sát với tình hình hiện nay.

Ngoài ra, việc Fed tăng lãi suất vào thứ Tư còn nhằm bảo vệ uy tín của mình. Walsh do Donald Trump bổ nhiệm, mà Trump là tổng thống Mỹ can thiệp vào chính sách tiền tệ nhiều nhất trong lịch sử gần đây. Ngay từ đầu nhiệm kỳ của Walsh, dư luận đã liên tục nghi ngờ ông có đủ khả năng giữ độc lập chính sách hay không, bất kỳ những nghi ngờ đó là có căn cứ hay không. Vài tuần gần đây, thị trường rộng rãi dự báo Fed sẽ tăng lãi suất, trong khi Trump lại công khai kêu gọi giảm lãi suất. Nếu Fed không hành động, dư luận sẽ nghĩ rằng Walsh vì áp lực bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đã nhượng bộ tổng thống.

Bản thân Greenspan cũng rất hiểu rõ tầm quan trọng của uy tín. Sau đợt thắt chặt 1994-1995, Fed đã không tăng lãi suất trong một thời gian dài. Chủ tịch St. Louis Fed Thomas Melzer nói trong một cuộc họp: “Phán đoán của tôi là uy tín chống lạm phát mà chúng ta vất vả xây dựng đang gặp nguy cơ bị xói mòn.”

Greenspan nhận được rất nhiều lời ca ngợi, bản thân Walsh cũng trọng vọng ông: Greenspan từng dự đoán lạm phát sẽ giữ ổn định, và kiên quyết không vì dập tắt lạm phát mà bóp nghẹt một nền kinh tế đang phát triển. Tuy nhiên, Greenspan cũng rất may mắn: giá năng lượng toàn cầu giảm mạnh, đồng USD mạnh lên làm giảm chi phí nhập khẩu, cộng với uy tín thể chế do người tiền nhiệm Paul Volcker để lại cho Fed, nhiều yếu tố thuận lợi đã giúp ông thành công. Cần lưu ý, ban đầu Greenspan cùng cộng sự cũng không định chỉ tăng lãi suất một lần duy nhất năm 1997. Nhưng trong các cuộc họp sau đó, ông nhận định rằng năng suất có thể kiềm chế lạm phát. Tới năm 1998, Nga vỡ nợ, quỹ đầu cơ Long-Term Capital Management sụp đổ, Fed quay trở lại chu kỳ giảm lãi suất.

Vậy, ý nghĩa thực sự của việc tăng lãi suất nhẹ là gì? Sau đợt tăng lãi suất lần này giúp Fed giữ vững uy tín, Walsh đã có thêm quyền lựa chọn chính sách với chi phí thấp. Sau này, nếu kinh tế thực sự cần, ông vẫn có thể tiếp tục tăng lãi suất. Nhưng có thể mục tiêu lãi suất của ông đã gần điểm cuối. Nếu gặp may mắn giống như Greenspan, thì đợt tăng lãi suất này có lẽ đã sắp tới hồi kết.