Neft qiymətləri və faiz dərəcələri yüksəlir, amma ABŞ səhm bazarı hələ də TACO-ya inanır

Neftin qiyməti 100 dolları keçib, Federal Rezerv faizləri artırıb, lakin Wall Street hələ də Trump-un yenidən geri çəkiləcəyinə mərc edir. “TACO” adlanan bu ticarət strategiyası yarandığı vaxtdan bəri ən ciddi sınağı ilə üz-üzədir.

Amerika ilə İran arasındakı qarşıdurma artıq yeddi aydır davam edir, Hörmüz boğazı və Qırmızı dənizdə vəziyyət gərginləşir, West Texas Intermediate neftinin qiyməti barrel başına 100 dollardan yuxarıdır, Federal Rezerv üç il ərzində ilk dəfə faizləri artırıb, 10 illik ABŞ dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi 4.946% kritik həddinə yaxınlaşır.

Xinhua xəbər agentliyinin məlumatına görə, ABŞ və İran hələ də müharibə vəziyyətində olsa da, ABŞ hökuməti İran liderinin gələn həftə New Yorkda keçiriləcək Birləşmiş Millətlər Təşkilatının yüksək səviyyəli iclasında iştirakına razılıq verib. Trump çərşənbə günü bildirib ki, bu müharibənin "tezliklə başa çatacağına" ümid edir və İranla "birbaşa" əlaqə saxladığını bildirib, bu açıqlama bir müddət neftin qiymətini aşağı saldı. Lakin bazarın əsas sualı budur: əgər bu dəfə Trump geri çəkilməsə, TACO ticarəti necə nəticələnəcək?

Geosiyasi məsləhət agentliyi Signum Global-ın tədqiqat direktoru Andrew Bishop bildirib ki, agentlik ABŞ-İran vəziyyətinin azalma siqnallarını izləyən “Hörmüz TACO İndeksi” hələ də xəbərdarlıq verir, lakin gizli danışıqlar artıq davam edə bilər. XTB-nin tədqiqat direktoru Kathleen Brooks qeyd edib ki, əgər ABŞ və İran razılığa gəlsələr, neftin qiyməti sürətlə geriləyə bilər, istiqrazlar bazarında canlanma ola bilər, gəlirlilik aşağı düşəcək və bu, səhm bazarına mühüm dəstək verəcək.

TACO ticarəti: zarafatdan bazarın əsas gücünə

"TACO" “Trump Always Chickens Out” (Trump həmişə geri çəkilir) ifadəsinin abbrviyasiyasıdır, ilk dəfə Britaniya Financial Times-ın bir sütun müəllifi tərəfindən zarafatla irəli sürülüb, bu gün Wall Street-də nəzərəçarpacaq ticarət gücünə çevrilib.

Bu strategiyanın məntiqi başlanğıcı Trump-un maliyyə bazarının göstəricilərinə həddindən artıq həssaslığıdır. O, əsas səhm bazarı göstəricilərini öz hakimiyyətinin uğuru kimi qiymətləndirir və bazarda dalğalanmaların Respublikaçılar Partiyasının aralıq seçkilərində perspektivinə təsirindən xüsusilə narahatdır.

TACO ticarətinin ən mühüm anı 2025-ci il aprelin 9-da baş verib — Trump əksər ticarət tərəfdaşlarına qarşı qarşılıqlı tariflərin artırılmasını 90 gün müddətinə dayandırdı və əsas indekslərin ayı bazarına tərəf sürüklənməsi ilə nəticələnəcək satış dalğasını vaxtında dayandırdı. Bundan sonra, bazar təzyiq olanda, investorlar aşağıdan alışa meyllənir və Trump-un yenidən geri çəkiləcəyinə mərc edirlər.

Signum Global bu əsasda bir riyazi model qurub və Trump-un siyasətinin dönmə vaxtını proqnozlaşdırır. Model bu ilin iyulunda azalma siqnalını uğurla öncədən proqnozlaşdırmışdı — Washington və Tehran qısa müddətli geri çəkildi, nümayəndə heyətləri Qatarda dolayı danışıqlar apardılar. Lakin alternativ gəmiçilik yolları və ABŞ-ın mövqeyi ilə bağlı mübahisələr gərginliyin yenidən artmasına gətirib çıxardı.

Səhm bazarının davamlılığı Trump-un geri çəkilmək motivini azaldır

TACO ticarətinin əsas prinsipi budur ki, səhm bazarı enəndə Trump kompromisə çalışacaq. Lakin hazırda bu mexanizm zəifləyir.

Federal Rezerv çərşənbə günü faizləri artırdı, ABŞ səhm bazarı üç ayın ən pis bir günlük göstəricisini yazdı, lakin tezliklə bərpa oldu. Dow Jones Industrial Average bu ay 2.6% enib, lakin S&P 500 və Nasdaq Composite yalnız müvafiq olaraq 0.6% və 0.1% enib.

Bu, çətin paradoks yaradır: səhm bazarı hələ ciddi enmə yaşamadığı üçün Trump-un danışığa zorlanması da azalıb. MarketWatch-un məlumatına görə, bazar iştirakçılarının bir hissəsi narahatdır ki, səhm bazarının müqaviməti Trump-un İrana qarşı mövqeyini daha da sərtləşdirə bilər.

Brooks bildirib ki, treyderlər Trump-un bu dəfə geri çəkiləcəyinə mərc etməkdən tədricən imtina edirlər. "Hörmüz boğazı və Qırmızı dənizdə vəziyyət və hücumlar davam etdikcə, bazarın TACO gözləntiləri azalır."

İstiqraz bazarı əsl təzyiq valfidir

Səhm bazarı hələ davamlılıq göstərdiyinə görə, istiqraz bazarı Trump-un siyasətində dönüşü izləmək üçün əsas göstəriciyə çevrilib.

10 illik ABŞ dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi artıq 4.946%-ə yüksəlib və bu səviyyə bazarda səhm düzəlişinin tetikleyicisi kimi görülür. Bishop qeyd edir ki, istiqraz gəlirliliyi bu səviyyədə olduqda, tarixən səhm bazarında düzəlişlər baş verir.

Gəlirlilik artımının təsiri təkcə səhm bazarı ilə məhdudlaşmır. Daha yüksək faizlər hökumətin borclanma xərclərini artırır, Amerika ailələrinin ipoteka, avtomobil və kredit kartı faizlərini yüksəldir və Trump-un ikinci müddətində diqqət verdiyi "əlçatanlıq" gündəmini daha da çətinləşdirir.

Eyni zamanda, ABŞ istehlakçısı artıq bir galon benzin üçün ortalama 4.40 dollar ödəyir. Yüksək neft qiymətləri həmişə hakim partiya üçün seçkilərdə siyasi yük olub, Respublikaçılar aralıq seçkilər öncəsi ictimai narazılıqla qarşılaşır.

Gizli danışıqlar arxa planda davam edir

Bazarda əhval ruhiyyə pessimist olsa da, Signum Global hesab edir ki, gərginliyin azalma prosesi bəlkə də səssizcə artıq başlayıb.

Andrew Bishop MarketWatch-a bildirib: "İnsanlar unudur ki, əvvəlki hər bir gərginliyin azalma dövrünün dəqiq başlanğıcı məhz gizli danışıqlar aşkarlandıqdan sonra müəyyən edilir." O əlavə edib ki, bazar ertəsi Oman-da keçirilməsi planlaşdırılan körfəz və İran liderlərinin görüşü təxirə salınsa da, onun bildiyinə görə, danışıqlar davam edir və "irəliləyiş əldə olunur."

Trump çərşənbə axşamı jurnalistlərə deyib: “Ümid edirəm ki, artıq müharibənin sonundaıq. Onlar razılığa gəlmək istəyirlər, gözləyək və görək." O həmçinin Tehranla "birbaşa" əlaqə saxladığını bildirib, lakin ətraflı məlumat verilməyib. Bu açıqlama və Səudiyyə Ərəbistanının Husilər tərəfindən hücumdan sonra kəsilən transmilli neft boru xəttinin yarısını bərpa etmək cəhdləri neftin qiymətinin cümə axşamı aşağı düşməsinə səbəb olub.

Investorlar üçün indiki vəziyyətin əsas paradoksu budur: TACO ticarətinin əsaslandığı bazar təzyiqi hələ də tam olaraq toplanmayıb, geopolitik risklər isə getdikcə artır. Bu dəfə Wall Street-in səbrinin həddi bəlkə də heç vaxt olmadığı qədər çətin ola bilər.