Nguy cơ mất độc lập của Fed: Động thái của Trump châm ngòi cho cuộc đấu tranh quyền lực kinh tế

Những biến động gần đây trong Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve) đã làm dấy lên lo ngại về tính độc lập của ngân hàng trung ương này, đồng thời gây ra sự biến động và bất ổn trên thị trường. Quyết định của Tổng thống Donald Trump về việc bãi nhiệm Thống đốc Fed Lisa Cook, với lý do cáo buộc gian lận thế chấp, đã làm gia tăng lo ngại về việc quyền lực hành pháp can thiệp quá mức vào chính sách tiền tệ. Cook, người được Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm vào năm 2022, đã từ chối từ chức và cho biết sẽ thách thức quyết định này thông qua các kênh pháp lý. Là một thành viên có quyền biểu quyết trong Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (Federal Open Market Committee), việc bãi nhiệm bà có thể cho phép Trump bổ nhiệm người thay thế phù hợp với chương trình nghị sự kinh tế của ông, vốn luôn ủng hộ việc giảm lãi suất để kích thích tăng trưởng [1].

Tính độc lập của Federal Reserve từ lâu đã là nền tảng cho sự ổn định kinh tế của Mỹ, cho phép điều chỉnh lãi suất dựa trên điều kiện kinh tế mà không bị ảnh hưởng chính trị quá mức. Các nhà phê bình cho rằng hành động của Trump đang đe dọa tính độc lập này, có thể dẫn đến áp lực lạm phát và bất ổn thị trường. Viện Chính sách Kinh tế (Economic Policy Institute) đã cảnh báo rằng nếu các quyết định của Fed bị chi phối bởi yếu tố chính trị thay vì kinh tế, niềm tin vào khả năng kiểm soát lạm phát và thất nghiệp của Fed sẽ bị xói mòn. Điều này có thể kích hoạt những phản ứng thị trường khó lường và làm suy yếu sự ổn định kinh tế lâu dài [1].

Cuộc tranh luận về tính độc lập của Fed không chỉ xoay quanh ảnh hưởng của Trump. Một mối lo ngại rộng lớn hơn đang nổi lên về sự tương tác ngày càng tăng giữa chính sách tiền tệ và tài khóa, được gọi là “sự thống trị tài khóa” (fiscal dominance). Khi nợ công tăng cao, áp lực lên Federal Reserve để hỗ trợ việc vay mượn của chính phủ cũng tăng theo, có thể dẫn đến lạm phát. Không giống như những năm 1980, khi Chủ tịch Fed Paul Volcker giữ vững lập trường chống lạm phát bất chấp áp lực chính trị, môi trường kinh tế hiện nay phức tạp hơn nhiều. Khi chi phí trả lãi chiếm gần một phần năm tổng chi tiêu liên bang, chính phủ càng có xu hướng dựa vào Fed để hỗ trợ kinh tế [2].

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng sự thống trị tài khóa này có thể trở thành vấn đề mang tính cấu trúc, không chỉ giới hạn trong chính quyền Trump. Khi chính phủ liên bang tiếp tục mở rộng chi tiêu trong khi việc tăng thuế hoặc cắt giảm chi tiêu gặp khó khăn về mặt chính trị, gánh nặng sẽ ngày càng đè lên chính sách tiền tệ. Nếu Fed buộc phải hỗ trợ các quyết định tài khóa bằng cách giữ lãi suất thấp, áp lực lạm phát có thể gia tăng. Kịch bản này nhấn mạnh tầm quan trọng của trách nhiệm tài khóa ở cấp quốc hội, bởi sự ổn định lâu dài của nền kinh tế Mỹ không chỉ phụ thuộc vào tính độc lập của Fed mà còn vào khả năng quản lý ngân sách của chính phủ [2].

Sự bất ổn xung quanh tính độc lập của Fed cũng đã ảnh hưởng đến thị trường tài chính. Trong khi cổ phiếu ban đầu giảm sau thông báo của Trump, chúng nhanh chóng phục hồi, cho thấy tác động thị trường ngay lập tức là hạn chế. Tuy nhiên, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm đã tăng lên mức cao nhất trong tám tháng, cho thấy nhà đầu tư lo ngại về lạm phát. Các nhà phân tích nhận định rằng mặc dù Fed hiện tại vẫn giữ lập trường phi đảng phái, việc bãi nhiệm một thống đốc do Biden bổ nhiệm có thể báo hiệu sự thay đổi trong thành phần và ảnh hưởng của ngân hàng trung ương [1].

Nhìn về phía trước, những hệ quả của cuộc đấu tranh chính trị này vẫn còn rất lớn. Nếu Fed bị coi là công cụ của chính sách hành pháp thay vì là một tổ chức độc lập, hậu quả kinh tế rộng lớn có thể rất nghiêm trọng. Cuộc tranh luận về vai trò và tính độc lập của Fed có khả năng sẽ tiếp tục, đặc biệt khi nợ công và áp lực tài khóa ngày càng tăng. Tòa án Tối cao có thể sẽ là bên cuối cùng quyết định phạm vi quyền hạn của tổng thống đối với Federal Reserve, làm tăng thêm một lớp bất ổn cho bối cảnh kinh tế vốn đã phức tạp [1].

Nguồn: