[Chuỗi tweet tiếng Anh] Phân tích chuyên sâu: Plasma sẽ thay đổi cục diện thanh toán on-chain như thế nào?

Chainfeeds Dẫn nhập:

XPL – một chuỗi USDT hoàn toàn mới vừa được niêm yết hôm nay, liệu có thể cạnh tranh với Tron của Justin Sun không?

Nguồn bài viết:

Tác giả bài viết:

Sumcap

Quan điểm:

Sumcap:Ngày 3 tháng 1 năm 2009, khối Genesis của Bitcoin ra đời, trong đó có khắc câu nói nổi tiếng: “Bộ trưởng Tài chính đang trên bờ vực chuẩn bị vòng cứu trợ thứ hai cho các ngân hàng.” Câu nói này ám chỉ Bộ trưởng Tài chính Anh Alistair Darling, người sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đã chuẩn bị tiếp tục sử dụng tiền thuế của người dân để cứu trợ các ngân hàng đang bên bờ vực sụp đổ. Trước đó, sự phá sản của Lehman Brothers đã khiến hệ thống tài chính toàn cầu đóng băng, giá trị của các chứng khoán thế chấp bốc hơi hoàn toàn, hệ thống tài chính truyền thống phơi bày rõ sự thiếu kiểm soát, lòng tham của các tổ chức và thực tế cuối cùng người dân bình thường phải gánh chịu hậu quả. Trong bối cảnh đó, Bitcoin được xem là sản phẩm phụ của khủng hoảng, xuất hiện như một loại tiền tệ lành mạnh: nguồn cung cố định, không có quyền lực tập trung, truyền tải ngang hàng và không cần cứu trợ. Tuy nhiên, cái giá của tiền tệ lành mạnh là sự biến động cao khi tính theo USD. Khi ngày càng nhiều người tham gia thị trường, nhu cầu về tính dự đoán trong thanh toán và quyết toán tăng nhanh. So với (a) chuyển khoản ngân hàng, (b) mất nhiều ngày để hoàn tất quyết toán, (c) phí giao dịch cao, thanh toán bằng Bitcoin không có lợi thế tự nhiên về tốc độ và chi phí, điều này càng thúc đẩy việc khám phá stablecoin. Tháng 7 năm 2014, BitShares ra mắt $BitUSD, cho phép người dùng thế chấp $BTS để phát hành token neo giá USD, nhưng do quá phụ thuộc vào $BTS, khi giá giảm sẽ nhanh chóng kích hoạt thanh lý, khó duy trì ổn định. Vài tháng sau, Tether ($USDT) ra mắt, dựa trên việc lưu ký tiền pháp định, quy đổi 1:1, không cần thế chấp vượt mức hay cơ chế phức tạp, chỉ trong một năm khối lượng giao dịch đã đạt 19.3 triệu USD, vốn hóa 1.45 triệu USD. So với ETH giá 1 USD và BTC giá 240 USD khi đó, thành công của USDT cho thấy mô hình này hiệu quả và trực quan. Sau đó, MakerDAO ra mắt stablecoin phi tập trung DAI, Circle ra mắt USDC tuân thủ quy định, stablecoin dần trở thành phương tiện thanh toán và giao dịch quan trọng nhất trong thế giới crypto. Đến năm 2024, stablecoin đã trở thành sản phẩm được sử dụng nhiều nhất trong lĩnh vực crypto, vốn hóa đạt 271.6 tỷ USD, thậm chí vượt tổng giá trị khóa của toàn bộ DeFi (166.1 tỷ USD). Năm đó, tổng giá trị thanh toán mà Visa xử lý là 13.2 nghìn tỷ USD, trong khi khối lượng thanh toán on-chain của stablecoin vượt 22 nghìn tỷ USD, loại trừ chuyển khoản nội bộ sàn giao dịch và MEV, vẫn còn 5.67 nghìn tỷ USD giao dịch thực. Khối lượng giao dịch trung bình hàng ngày điều chỉnh đã tăng 120% trong một năm, từ 432.3 tỷ USD lên 949.1 tỷ USD, cho thấy nhu cầu ổn định đối với stablecoin. Quan trọng hơn, tháng 7 năm 2025, Đạo luật Genius của Mỹ chính thức công nhận stablecoin là công cụ thanh toán hợp pháp, đưa chúng vào các hệ thống thanh toán chủ đạo như mạng lưới thẻ ghi nợ, ACH, chuyển khoản ngân hàng. Tuy nhiên, hạ tầng lại không theo kịp. Lấy USDT với thị phần trên 60% làm ví dụ, nó vẫn dựa vào các chuỗi phổ thông như Ethereum, mà các chuỗi này không được thiết kế cho thanh toán: chuyển khoản phải trả phí gas biến động, các yêu cầu về tuân thủ và quy mô của tổ chức cũng chưa được đáp ứng. Điều này tạo ra một nghịch lý: stablecoin về quy mô đã sánh ngang Visa, nhưng vẫn chỉ là công dân hạng hai, trên hầu hết các public chain chỉ là token thông thường. Tình trạng tương tự cũng xảy ra với Bitcoin. Dù đã là tài sản lớn thứ bảy toàn cầu, vốn hóa vượt bạc, nhưng tỷ lệ sử dụng trong DeFi lại rất thấp. Các phiên bản wrapped BTC hiện tại (như WBTC) phân tán trên nhiều chain khác nhau, tạo ra thanh khoản phân mảnh, hạn chế nghiêm trọng tiềm năng tài chính hóa. Để giải quyết các vấn đề trên, Plasma Foundation đã đề xuất thiết kế on-chain ưu tiên stablecoin, native BTC. Họ không coi USDT hay BTC là phần bổ sung, mà trực tiếp biến chúng thành công dân hạng nhất của hệ thống. Lõi công nghệ bao gồm: cơ chế đồng thuận PlasmaBFT (cải tiến dựa trên Fast-HotStuff, hỗ trợ pipeline song song, nâng cao hiệu suất tạo block); lớp thực thi Reth (tương thích EVM, xây dựng bằng Rust, xử lý giao dịch và chuyển đổi trạng thái hiệu suất cao); cùng cầu nối native BTC (được vận hành bởi mạng lưới validator phi tập trung, loại bỏ lưu ký tập trung và multisig quy mô nhỏ). Phương thức cầu nối này không chỉ tăng cường tối thiểu hóa niềm tin, mà còn thống nhất thanh khoản $pBTC thông qua tiêu chuẩn token cross-chain của LayerZero (OFT), tránh được vấn đề phân mảnh như WBTC. Về trải nghiệm thanh toán, cơ chế stablecoin của Plasma cũng đổi mới: hỗ trợ chuyển USDT miễn phí nhờ hợp đồng Paymaster tài trợ phí gas; cho phép sử dụng USD trực tiếp làm native gas; đồng thời tích hợp thanh toán riêng tư có thể kiểm toán, cân bằng giữa tuân thủ và bảo mật. Kiến trúc này khiến Plasma trở thành lớp thanh toán BTC-USDT tự nhiên. 【Nguyên văn bằng tiếng Anh】