Việc tăng lương chậm lại chỉ là ảo giác thống kê? Lời nguyền NAIRU chưa được giải quyết, lãi suất cao của Fed còn lâu mới chạm đích

Thị trường lao động Mỹ thực sự căng thẳng đến mức nào? Nhận định này trực tiếp ảnh hưởng đến lộ trình lãi suất của Fed, trong khi các dữ liệu hiện tại lại đưa ra những tín hiệu mâu thuẫn với nhau.

Tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp, số lượng hồ sơ xin trợ cấp thất nghiệp mới vẫn lảng vảng quanh mức thấp kỷ lục—những “dữ liệu cứng” này cho thấy thị trường việc làm vẫn còn căng thẳng; tuy nhiên, tốc độ tăng lương đã liên tục giảm, tiệm cận mức trước đại dịch, khiến nhận định trên bị đặt dấu hỏi.

Một số nhà phân tích cho rằng, sự “hạ nhiệt” của tiền lương có thể bắt nguồn từ sự bóp méo cấu trúc trong phương pháp thống kê; loại trừ một số ngành nghề nhất định, tăng trưởng lương thực tế ổn định hoặc thậm chí có sự phục hồi nhẹ. Điều này có nghĩa áp lực tăng lạm phát từ thị trường lao động có thể vẫn chưa biến mất, và lập trường lãi suất ‘higher for longer’ của Fed được củng cố thêm bởi các yếu tố cơ bản vững chắc hơn.

Tuần này, Fed, Ngân hàng Trung ương Anh và Ngân hàng Trung ương Nhật lần lượt tổ chức cuộc họp chính sách. Một số nhà đầu tư hiện đánh giá xác suất Fed tăng lãi suất vào tháng 7 ở mức “gần như 50-50”, thị trường trái phiếu cũng thể hiện rõ điều này trong định giá. Trong bối cảnh giá dầu cao kéo dài và lạm phát vẫn kiên trì cao hơn mục tiêu 2% của Fed hơn một điểm phần trăm, xu hướng thị trường lao động trở thành biến số then chốt quyết định kỳ vọng chính sách.

Lập luận then chốt ủng hộ nhận định thị trường lao động căng thẳng xuất phát từ diễn biến tỷ lệ thất nghiệp. Hiện tại, tỷ lệ thất nghiệp Mỹ vẫn ở mức thấp, và đã giảm liên tục từ tháng 12 năm ngoái, còn cách khá xa so với mức “tỷ lệ thất nghiệp không gia tăng lạm phát” (NAIRU) mà Fed ước tính khoảng 4,5%.

Torsten Sløk, kinh tế trưởng của Apollo Global Management chỉ ra, tỷ lệ thất nghiệp Mỹ đã thấp hơn NAIRU của Fed gần năm năm liên tục. Ông viết: “Thị trường lao động vận hành trong vùng cung vượt cầu bất thường dài. Trạng thái căng kéo kéo dài này là nguyên nhân quan trọng khiến lạm phát duy trì ở mức cao—khi tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn NAIRU, tiền lương và giá cả sẽ chịu áp lực tăng lâu dài.” Theo đó, Sløk kết luận: Kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ chính là gốc rễ của mức lạm phát hiện tại, Fed chỉ có thể “giữ lãi suất cao lâu hơn” mới đưa được lạm phát về mức mục tiêu 2%.

Dữ liệu số lượng hồ sơ trợ cấp thất nghiệp mới—được coi là “dữ liệu cứng” tin cậy nhất về việc làm—cũng củng cố nhận định trên. Hiện số lượng hồ sơ vẫn quanh mức 200.000 người mỗi tuần, tiếp tục duy trì vùng thấp kỷ lục. Điều này phù hợp với dữ liệu Nonfarm—từ 2026 đến nay, Mỹ ghi nhận trung bình 90.000 việc làm mới được tạo ra hàng tháng; tỷ lệ tham gia lao động độ tuổi vàng (prime-age) cũng giữ ở mức kỷ lục.

Dữ liệu doanh số bán lẻ cũng đáng chú ý: Trong năm tháng gần đây, doanh số bán lẻ đã tăng nhanh trở lại trong bốn tháng, sức bền của tiêu dùng càng chứng minh nhu cầu kinh tế còn rất lớn.

Tuy nhiên, có một chỉ báo xung đột nghiêm trọng với nhận định “căng” nêu trên—tốc độ tăng lương giảm liên tục. Hiện tăng trưởng lương đã giảm về gần mức trước đại dịch, tạo ra xung đột nội tại với nhận định “thị trường lao động gò bó đủ để đẩy lạm phát lên”.

Đồng thời, nhiều khảo sát cũng mô tả một bức tranh việc làm yếu, bao gồm kết quả điều tra của Conference Board, Hiệp hội Quản lý Cung ứng (ISM) và Liên đoàn Doanh nghiệp Độc lập Quốc gia Mỹ (NFIB).

Tuy nhiên, chiến lược gia Kevin Gordon của Charles Schwab đặt nghi vấn về độ tin cậy của dữ liệu khảo sát. Ông cho rằng, kể từ đại dịch, sự biến động “tâm lý cảm nhận” từ các khảo sát doanh nghiệp và hộ gia đình rất lớn, quy luật liên hệ lịch sử với dữ liệu cứng chính thức đã không còn hiệu lực, khi dữ liệu khảo sát và dữ liệu cứng xung đột nên ưu tiên tin vào dữ liệu cứng.

Ngay cả khi gác lại tranh luận về khảo sát, mâu thuẫn cấu trúc giữa tiền lương “hạ nhiệt” và thị trường lao động “căng” vẫn khiến các nhà phân tích thị trường và quan chức Fed bối rối.

Trước mâu thuẫn trên, Matt Klein của tạp chí kinh tế The Overshoot đưa ra một lời giải thích đáng chú ý: Trong dữ liệu chính thức, lương của lao động ngành giáo dục tư nhân và chăm sóc sức khỏe đã giảm mạnh bất thường và khó lý giải, trong khi nhóm lao động này chiếm tỷ trọng lớn trong tổng việc làm.

Nếu loại trừ lao động hai ngành trên, xu hướng tiền lương tổng thể sẽ hoàn toàn khác—tăng trưởng ổn định, thậm chí có phục hồi nhẹ. Phân tích này cho thấy, nhận định bề nổi “tiền lương giảm đồng loạt” có thể phần nhiều là ảo giác thống kê do sự kéo lùi cấu trúc từ ngành nghề đặc thù, chưa chắc phản ánh đúng thực trạng sức nóng của thị trường lao động tổng thể.

Nếu phân tích của Klein đúng, áp lực đẩy lạm phát từ thị trường lao động chưa hẳn đã giảm như dữ liệu tổng thể tiền lương thể hiện, điều này càng khẳng định Fed cần giữ lập trường thắt chặt. Hiện tại, nếu xét tổng thể các chỉ số cứng như tỷ lệ thất nghiệp, trợ cấp, nhận định thị trường lao động vẫn “căng” chiếm ưu thế nhẹ, nhưng xét đến mâu thuẫn nội tại về dữ liệu, lộ trình chính sách của Fed vẫn còn nhiều bất định.