Mức tăng lương chậm lại chỉ là ảo giác thống kê? Lời nguyền NAIRU chưa được giải, lãi suất cao của Fed còn xa mới đến hồi kết

Thị trường lao động Mỹ thực sự căng thẳng đến mức nào? Nhận định này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lộ trình lãi suất của Fed, song hiện tại các số liệu lại đưa ra những tín hiệu mâu thuẫn nhau.

Tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp, số người mới đăng ký trợ cấp thất nghiệp cũng quanh ngưỡng thấp kỷ lục - những “dữ liệu cứng” này cho thấy thị trường việc làm vẫn còn khá chặt chẽ; tuy nhiên, đồng thời tốc độ tăng tiền lương đã liên tục giảm và gần chạm về mức trước đại dịch, làm dấy lên nghi ngờ về nhận định nói trên.

Một số nhà phân tích cho rằng, sự hạ nhiệt của tiền lương có thể bắt nguồn từ sự sai lệch về kết cấu trong cách thức thống kê, khi loại bỏ một số ngành nghề nhất định thì tốc độ tăng lương thực tế lại ổn định hoặc thậm chí tăng nhẹ. Điều này đồng nghĩa, áp lực tăng lạm phát từ thị trường lao động có thể vẫn chưa tiêu tan, và lập trường duy trì lãi suất "cao trong thời gian dài hơn" của Fed cũng vì thế mà có thêm cơ sở vững chắc.

Tuần này, Fed, Ngân hàng Trung ương Anh và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản lần lượt tổ chức họp chính sách. Nhiều nhà đầu tư đã đánh giá xác suất Fed tăng lãi suất vào tháng 7 là "gần như 50-50", và thị trường trái phiếu đã phản ánh điều này khá rõ nét qua mức định giá. Trong bối cảnh giá dầu vẫn cao và lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Fed hơn một điểm phần trăm, xu hướng của thị trường lao động trở thành biến số then chốt quyết định kỳ vọng chính sách tiền tệ.

Lập luận chính ủng hộ quan điểm thị trường lao động chặt chẽ, trước tiên xuất phát từ diễn biến của tỷ lệ thất nghiệp. Hiện tại, tỷ lệ thất nghiệp của Mỹ vẫn ở mức thấp, và liên tục giảm kể từ tháng 12 năm ngoái, còn cách xa ước tính "tỷ lệ thất nghiệp không gây tăng lạm phát" (NAIRU) khoảng 4,5% mà Fed đặt ra.

Chuyên gia kinh tế trưởng của Apollo Global Management, ông Torsten Sløk chỉ ra rằng tỷ lệ thất nghiệp của Mỹ liên tục gần 5 năm liền thấp hơn mức NAIRU ước tính của Fed. Ông viết: “Thị trường lao động duy trì trong vùng cầu vượt cung một thời gian phi thường dài. Trạng thái chặt chẽ kéo dài này là nguyên nhân quan trọng khiến lạm phát neo cao – khi tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn NAIRU, tiền lương và giá cả sẽ liên tục chịu áp lực tăng.” Từ đó, ông Sløk kết luận: Sự mạnh mẽ của nền kinh tế chính là gốc rễ của lạm phát dai dẳng, Fed chỉ có duy trì lãi suất cao trong thời gian dài mới có thể đưa lạm phát về lại vùng mục tiêu 2%.

Số người mới đăng ký trợ cấp thất nghiệp - chỉ báo "cứng" có độ tin cậy cao về lao động - cũng củng cố quan điểm trên. Hiện con số này vẫn quanh 200.000/tuần, thuộc vùng thấp kỷ lục lịch sử. Điều này đồng thuận với kết quả khảo sát việc làm phi nông nghiệp - từ năm 2026 đến nay, bình quân Mỹ tăng khoảng 90.000 việc làm mới mỗi tháng; đồng thời tỷ lệ tham gia lao động ở nhóm tuổi vàng cũng ở mức cao lịch sử.

Số liệu doanh thu bán lẻ cũng không thể xem nhẹ: 4 trong 5 tháng gần nhất, doanh thu bán lẻ tăng tốc so với tháng trước, sức tiêu dùng bền bỉ tiếp tục củng cố độ mạnh của nhu cầu kinh tế.

Tuy vậy, một số liệu lại cho thấy "kịch bản chặt chẽ" không hoàn toàn đúng - đó là tốc độ tăng lương liên tục giảm. Hiện tốc độ tăng lương đã giảm về gần như mức trước đại dịch, mâu thuẫn với nhận định “thị trường lao động căng đủ để gây áp lực lạm phát”.

Đồng thời, nhiều dữ liệu khảo sát cũng vẽ ra bức tranh thị trường lao động yếu đi, bao gồm những kết quả từ Conference Board, Viện Quản lý Cung ứng (ISM) và Liên đoàn Doanh nghiệp Độc lập Quốc gia Mỹ (NFIB).

Tuy nhiên, chiến lược gia Kevin Gordon của Charles Schwab đặt ra hoài nghi về độ tin cậy của các dữ liệu khảo sát này. Ông cho rằng, từ sau đại dịch, sự dao động cảm xúc mà các khảo sát thể hiện ở doanh nghiệp và hộ gia đình là rất lớn, quy luật liên hệ giữa chúng với dữ liệu cứng chính thức đã ở mức thấp rõ rệt, nên khi hai loại dữ liệu mâu thuẫn, nên ưu tiên tin vào dữ liệu cứng.

Dù tạm gác lại tranh cãi về dữ liệu khảo sát, mâu thuẫn kết cấu giữa tiền lương hạ nhiệt và việc làm "chặt" vẫn gây nhiều bối rối cho giới phân tích thị trường và cả các quan chức Fed.

Đối diện với sự mâu thuẫn trên, chuyên gia kinh tế Matt Klein của tạp chí phân tích The Overshoot đề xuất một lời giải thích đáng chú ý: Trong dữ liệu chính thức, thu nhập của người lao động ngành giáo dục tư nhân và chăm sóc sức khỏe ghi nhận mức giảm mạnh rõ rệt và khó giải thích, trong khi nhóm ngành này lại chiếm tỷ trọng không nhỏ trong tổng việc làm.

Nếu loại trừ các ngành kể trên, tổng thể xu hướng lương lại thể hiện bức tranh rất khác – tốc độ tăng hoặc giữ ổn định, hoặc thậm chí đi lên nhẹ. Phân tích này gợi ý rằng, kết luận "tiền lương giảm tốc lan tỏa" về phần lớn là một ảo giác thống kê do cấu trúc ngành đặc biệt gây ra, chưa chắc đã phản ánh đúng nhiệt độ thực tế của thị trường lao động nói chung.

Nếu giả thiết của Klein hợp lý, điều đó đồng nghĩa áp lực tăng lạm phát từ thị trường lao động chưa hề thuyên giảm như những gì số liệu tổng thể về tiền lương thể hiện, qua đó tiếp tục ủng hộ sự cần thiết Fed duy trì chính sách thắt chặt. Hiện tại, tổng hòa các chỉ số “cứng” như tỷ lệ thất nghiệp, số người xin trợ cấp,… lập luận cho thị trường lao động căng vẫn chiếm ưu thế – nhưng do mâu thuẫn nội tại của số liệu, đường hướng chính sách của Fed vẫn tiềm ẩn bất ổn rất lớn.