Mỹ thúc giục Nhật Bản tăng chi tiêu quốc phòng, Tokyo xem xét mục tiêu 3,5% GDP, thị trường trái phiếu và đồng yên chịu áp lực trước

Theo ứng dụng tài chính thông minh, dưới áp lực từ phía Mỹ, Nhật Bản đang xem xét thiết lập mục tiêu chi tiêu quốc phòng trung hạn mới, dự kiến tăng chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP, ngang bằng với NATO và các đồng minh Mỹ khác. Nếu kế hoạch này được thực hiện, có thể gây ra biến động trên thị trường tài chính do các nhà đầu tư hiện đang lo ngại về kế hoạch chi tiêu ngân sách của Sanae Takaichi.

Theo các nguồn tin thân cận, các quan chức quốc phòng Nhật Bản đã bày tỏ thiện chí tăng mạnh chi tiêu quốc phòng trong các cuộc đàm phán với phía Mỹ.

Một phương án đang được xem xét là học theo Hàn Quốc, nước đã cam kết tăng chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP trong 10 năm. Một nguồn tin cho biết, những mục tiêu thấp hơn như 3% cũng đang được cân nhắc.

Đáp lại thông tin này, thư ký báo chí của Bộ Quốc phòng Nhật Bản, Masahito Agane, phủ nhận việc Nhật Bản từng bày tỏ ý định nâng mạnh chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP với phía Mỹ.

“Công cuộc xây dựng quốc phòng của Nhật Bản dựa trên đánh giá độc lập của chúng tôi, với nguyên tắc cơ bản là chúng tôi phải tự bảo vệ đất nước,” Masahito Agane cho biết trong cuộc họp báo hôm thứ Ba, “Không phải vấn đề về việc đặt ra một con số chi tiêu định trước. Điều quan trọng là nội dung thực chất của năng lực quốc phòng của chúng tôi.”

Giống như các đồng minh khác của Mỹ, phía Nhật Bản liên tục chịu áp lực từ chính quyền Trump yêu cầu tăng cường năng lực phòng thủ và giảm phụ thuộc vào quân đội Mỹ. Sanae Takaichi đã đẩy nhanh việc tăng chi tiêu quốc phòng lên gần 2% GDP tính đến năm tài chính kết thúc vào tháng 3 năm nay, sớm hơn hai năm so với kế hoạch.

Cho tới 2022, chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản lâu nay chỉ chiếm không chính thức khoảng 1% GDP, điều này thể hiện sự thay đổi nhanh trong tư duy quốc phòng gần đây của nước này. Nhật Bản dự kiến sẽ công bố kế hoạch ngân sách quốc phòng 5 năm mới vào cuối năm nay. Dù Sanae Takaichi cam kết thực hiện “chính sách tài khóa chủ động và có trách nhiệm”, song nếu ấn định mục tiêu 3,5%, kỳ vọng phát hành trái phiếu quy mô lớn có thể khiến thị trường bất an.

Sau khi thông tin được đưa ra, cổ phiếu quốc phòng của các công ty Nhật Bản như IHI và Kawasaki Heavy Industries tăng giá. Trái phiếu chính phủ Nhật tiếp đà giảm, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm chuẩn tăng lên mức cao nhất kể từ năm 1996, và đồng yên giảm giá xuống mức 155,44 so với USD.

“Phản ứng của thị trường trái phiếu đã phản ánh lo ngại về vấn đề tài chính, các nhà đầu tư khó có thể lạc quan với loại thông tin này,” chuyên gia phân tích Daisuke Aiba của Iwai Cosmo Securities Co. cho biết, “Hơn nữa, vẫn còn nghi vấn về việc liệu Nhật Bản có thật sự có đủ năng lực để mở rộng sức mạnh quốc phòng hiện đang hạn chế hay không.”

Chi phí đi vay của chính phủ Nhật Bản vốn đã rất cao, lợi suất trái phiếu quanh ngưỡng đỉnh ba mươi năm. Do lo ngại lạm phát, chi tiêu ngân sách và kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể phải tăng lãi suất nhanh hơn, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đã chạm mức 3% lần đầu tiên kể từ 1996 trong tháng này, bằng một nửa mức của thời điểm này năm ngoái.

Các quan chức quốc phòng Mỹ phần lớn tránh công khai gây sức ép buộc Nhật Bản phải cam kết mục tiêu chi tiêu quốc phòng 3,5%, nhưng đã khẳng định mong muốn Nhật Bản tăng đầu tư đáng kể.

“Chúng tôi rất mong đợi Nhật Bản tăng cường thêm nỗ lực,” Thứ trưởng Chính sách Bộ Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby phát biểu về chi tiêu quốc phòng Tokyo tháng trước.

Vào tháng 6, Đảng Dân chủ Tự do của Sanae Takaichi chỉ ra rằng 3,5% đã trở thành tiêu chuẩn chi tiêu quốc phòng toàn cầu, song không đề xuất cách Nhật Bản gánh vác mức chi tiêu này.

“Chúng tôi sẽ đánh giá tổng thể cả chi tiêu và nguồn thu,” Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama cho biết hôm thứ Ba, “Trong khi vẫn theo dõi sát thuế thu nhập, chúng tôi sẽ xác định mức chi tiêu ngân sách nhất quán với mục tiêu giảm tỉ lệ nợ trên GDP một cách ổn định—bao gồm cả chi tiêu quốc phòng.”

Theo các nguồn tin thân cận, trong các cuộc hội đàm giữa quan chức quốc phòng hai nước, Nhật Bản đã bày tỏ khả năng sẽ phù hợp với các đồng minh khác của Mỹ, nhưng tránh đề cập đến chi tiết. Các nguồn này yêu cầu giấu tên vì nhạy cảm.

Các nguồn này cho biết, một số quan chức Nhật Bản nói rằng họ chưa sẵn sàng cam kết chính thức, và nếu mục tiêu này bị tiết lộ, họ sẽ phủ nhận sự tồn tại của nó. Ở các cuộc gặp công khai, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi cũng nói rằng chi tiêu sẽ phụ thuộc vào nhu cầu quân sự thay vì mục tiêu về con số.

Sự thận trọng của Nhật Bản trong việc xác định mục tiêu rõ ràng xuất phát từ lo ngại về quy mô tài chính cần thiết để đạt 3,5%. Khi Nhật Bản đặt mục tiêu 2% vào năm 2022, nước này cho biết sẽ tiếp tục đo lường chi tiêu dựa trên GDP năm đó. Shinjiro Koizumi phát biểu tháng 4 rằng chi tiêu quốc phòng và các khoản liên quan năm tài chính này là 10,6 nghìn tỷ yên (68,8 tỷ USD) tương đương 1,9% GDP danh nghĩa năm 2022.

Ông cho biết, dựa trên dự báo GDP danh nghĩa năm tài chính này của Văn phòng Nội các, chi tiêu sẽ chỉ là 1,5%. Theo dự báo này, ngân sách 3,5% sẽ đạt tới 24 nghìn tỷ yên, tức nhiều hơn gấp đôi hiện tại.

Từ khi các quốc gia thành viên NATO cam kết đạt 3,5% vào năm 2035 kể từ tháng 6 năm ngoái, việc dành 3,5% GDP cho quốc phòng đã trở thành chuẩn mực toàn cầu với các đồng minh của Mỹ.

Với vị thế là một người theo chủ nghĩa đại bàng an ninh quốc gia và ủng hộ mạnh mẽ liên minh Mỹ - Nhật, Sanae Takaichi cũng khẳng định muốn tiếp tục tăng cường sức mạnh quân sự.

“Nhật Bản cần chủ động theo đuổi tăng cường năng lực quốc phòng từ gốc rễ một cách cơ bản,” bà phát biểu tại Quốc hội năm nay.

Tuy nhiên, bà cũng có các kế hoạch kinh tế tham vọng. Năm nay, Sanae Takaichi đã công bố một kế hoạch tăng trưởng, đặt mục tiêu đầu tư công và tư nhân tổng cộng vượt 370 nghìn tỷ yên trước năm 2040, điều này có thể gây áp lực lớn lên ngân sách quốc gia. Cùng lúc đó, tăng mạnh chi tiêu quốc phòng có thể làm thử thách niềm tin của nhà đầu tư về khả năng kiểm soát nợ của Nhật Bản.

Sau khi gỡ bỏ giới hạn chi tiêu quốc phòng không chính thức vào năm 2022, Nhật Bản đã đầu tư mạnh vào năng lực tấn công tầm xa như tên lửa hành trình Tomahawk trên bộ và trên biển. Trong đơn xin ngân sách tài khóa bắt đầu từ tháng 4 năm sau, Bộ Quốc phòng Nhật Bản đề xuất mức chi tiêu kỷ lục 8,9 nghìn tỷ yên, tăng 0,9% so với năm trước.

Tuy nhiên, nhiều dự án trong hồ sơ ngân sách vẫn chưa có dự toán chi phí, nghĩa là ngân sách cuối cùng có thể còn cao hơn nhiều. Đồng yên suy yếu cũng làm giảm sức mua của Nhật khi nhập khẩu vũ khí từ nước ngoài.

Ngay cả khi Nhật Bản cam kết 3,5%, nước này vẫn sẽ tụt hậu so với các quốc gia NATO. Với NATO, mục tiêu này chỉ tính “chi tiêu quốc phòng cốt lõi” như vũ khí và lương binh sĩ. Các thành viên còn cam kết chi thêm 1,5% GDP cho các khoản liên quan quốc phòng, như bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu.

Nhật Bản lại gộp cả chi tiêu cốt lõi và không cốt lõi vào ngân sách quốc phòng, nên ngay cả khi nâng chi tiêu lên 3,5% GDP, tỷ trọng đầu tư quân sự của Nhật so với GDP vẫn thấp hơn các nước NATO.

Robert Ward, Giám đốc phụ trách các vấn đề Nhật Bản tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, cho rằng các nhà hoạch định chính sách và cấp quan chức Nhật Bản đã đặt nền móng cho sự tăng trưởng mạnh trong chi tiêu quốc phòng. Ông chỉ ra rằng, vấn đề hiện tại chỉ là khi nào Nhật Bản sẽ đạt đến 3,5% mà thôi.

“Dù là năm năm hay mười năm, nếu xét tầm quan trọng của liên minh Mỹ - Nhật, tôi không nhìn thấy lựa chọn nào khác,” Ward nói.