IMF bất ngờ cảnh báo: Đợt tăng giá dầu tiếp theo có thể mạnh mẽ hơn tưởng tượng!

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo rằng các “vùng đệm” đa tầng trước đây được sử dụng để đối phó với gián đoạn nguồn cung trên thị trường dầu mỏ toàn cầu đang nhanh chóng cạn kiệt. Nếu tình hình khu vực Trung Đông lại biến động mạnh mẽ, giá dầu quốc tế có thể dễ bị tác động hơn trước đây, làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu.

IMF cho biết trong một bài phân tích vừa công bố rằng trong vài tháng gần đây, thị trường dầu mỏ thế giới có thể chịu đựng được các cú sốc cung lớn chủ yếu dựa vào ba yếu tố: giải phóng kho dự trữ thương mại và chiến lược, các quốc gia sản xuất dầu khác tăng cung và giá dầu cao làm kìm hãm một phần nhu cầu.

Tuy nhiên, khi kho dự trữ tiếp tục giảm và công suất dư thừa dần được sử dụng, cùng với việc người tiêu dùng và doanh nghiệp cắt giảm nhu cầu năng lượng, không gian để thị trường ứng phó với làn sóng cú sốc tiếp theo đã rõ ràng bị thu hẹp.

IMF lưu ý, nếu các nước không kịp thời bổ sung kho dự trữ dầu, thị trường toàn cầu sẽ rơi vào vị thế dễ tổn thương hơn khi đối mặt với đợt gián đoạn nguồn cung tiếp theo.

Ba “vùng đệm” lớn đang dần cạn kiệt

Trước tiên là kho dự trữ dầu.

IMF ước tính từ tháng 3 tới tháng 5 năm nay, thị trường dầu mỏ thế giới ghi nhận mức thiếu hụt nguồn cung trung bình khoảng 4 triệu thùng/ngày. Để giảm bớt áp lực nguồn cung, một số quốc gia đã sử dụng kho dự trữ thương mại và kho dự trữ chiến lược, giúp thị trường có thể duy trì cân bằng cung cầu trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, việc giải phóng kho dự trữ chỉ có thể giảm áp lực trong thời gian ngắn và không thể thay thế lâu dài cho nguồn cung bình thường. Khi kho dự trữ giảm về mức thấp, thị trường sẽ thiếu dầu thô để nhanh chóng bù đắp khi có sự kiện bất ngờ xảy ra.

Dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy, tính đến tuần kết thúc ngày 17/7, kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ đã xuống còn khoảng 311 triệu thùng, thấp hơn rõ rệt so với đầu năm và cũng gần mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Dự trữ chiến lược của Mỹ chủ yếu được lưu trữ trong các hang muối dưới lòng đất tại vùng Vịnh Mexico, thường được sử dụng đối phó chiến tranh, thiên tai hoặc các sự cố gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung.

Vùng đệm thứ hai là các quốc gia sản xuất dầu ngoài khu vực Vùng Vịnh gia tăng cung ứng.

Trước đó, Mỹ, Guyana, Venezuela, Nga và các nước sản xuất dầu khác đã tăng sản lượng, phần nào bù đắp phần nguồn cung bị thiếu hụt. Cùng thời điểm, Trung Quốc cũng giảm bớt nhập khẩu dầu thô ở một vài thời điểm, khiến thêm nguồn cung giao ngay cho các khu vực nhập khẩu khác ở châu Âu và châu Á.

Tuy vậy, sản lượng bổ sung này không phải không có giới hạn. Khi một phần công suất dự phòng đã được sử dụng, nếu nguồn cung tiếp tục giảm trong tương lai, không gian để các nước sản xuất dầu khác nhanh chóng tăng sản lượng có thể ngày càng hạn chế.

Vùng đệm thứ ba xuất phát từ việc nhu cầu giảm sút.

Khi giá dầu tăng mạnh, các hộ gia đình sẽ giảm sử dụng ô tô và những chi tiêu không cần thiết, doanh nghiệp cũng có thể tiết giảm vận chuyển và tiêu thụ năng lượng. Sự co lại của nhu cầu này giúp cân bằng thị trường, nhưng đồng thời cũng cho thấy giá dầu cao đã bắt đầu ảnh hưởng tới các hoạt động kinh tế.

Nói cách khác, nhu cầu giảm giúp giá dầu hạ nhiệt, nhưng không có nghĩa các vấn đề về nguồn cung đã được giải quyết, mà có thể do người tiêu dùng và doanh nghiệp buộc phải gánh chịu chi phí năng lượng cao hơn.

Vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn là biến số then chốt

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất toàn cầu. Trong điều kiện bình thường, mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đi qua khu vực này, chiếm khoảng một phần năm sản lượng tiêu thụ dầu thế giới.

IMF cho biết, trong thời gian vận chuyển bị ảnh hưởng nghiêm trọng, lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz từng giảm xuống chỉ còn khoảng 1 triệu thùng/ngày. Dù một số tàu dầu có thể chuyển hướng và một số nước sản xuất dầu có đường ống thay thế, năng lực hiện có vẫn chưa đủ để bù đắp hoàn toàn các gián đoạn vận chuyển qua eo biển.

Đây là lý do những biến động ở khu vực này thường khiến giá dầu quốc tế phản ứng rất nhanh.

Cuối tháng 7, khi thị trường quay lại lo ngại nguồn cung năng lượng bị ảnh hưởng, giá dầu Brent có lúc vượt mốc 100 USD/thùng, thiết lập mức giá cao gần đây. Sau đó, khi căng thẳng tạm thời hạ nhiệt, giá Brent nhanh chóng quay về quanh mức 90 USD/thùng, cho thấy hiện tại giá dầu bị chi phối mạnh bởi các tin tức và kỳ vọng nguồn cung.

Biến động mạnh của giá dầu lên xuống cũng cho thấy thị trường chưa thực sự ổn định, nhà đầu tư đang liên tục điều chỉnh phụ phí rủi ro nguồn cung theo các diễn biến mới nhất.

Giá dầu cao có thể làm tăng trở lại lạm phát toàn cầu

Tác động của việc tăng giá năng lượng không chỉ dừng lại ở các trạm xăng.

Dầu mỏ là nguồn chi phí quan trọng đối với ngành vận tải, hàng không, logistics, nhựa, hóa chất và sản xuất nông nghiệp. Nếu giá dầu liên tục ở mức cao, các doanh nghiệp sẽ có thể đẩy tăng chi phí vận chuyển, đóng gói và sản xuất sang người tiêu dùng, từ đó đẩy giá thực phẩm, vé máy bay, giao hàng nhanh và hàng hóa tiêu dùng thiết yếu tăng lên.

Dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) cho thấy, tính tới ngày 27/7, giá xăng bình thường tại Mỹ trung bình đạt khoảng 4,11 USD/gallon, tăng từ khoảng 4 USD của tuần trước đó. Giá dầu tăng đã bắt đầu ảnh hưởng đến chi phí đi lại hàng ngày của người tiêu dùng Mỹ.

Điều đáng chú ý hơn là việc giá năng lượng tăng có thể làm gián đoạn xu hướng lạm phát giảm toàn cầu.

Trong báo cáo cập nhật Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 7, IMF cho biết xu hướng lạm phát giảm toàn cầu đã ngưng trệ, các cú sốc về nguồn cung năng lượng và việc tái định giá trên thị trường tài chính vẫn là những rủi ro giảm lớn đối với nền kinh tế toàn cầu.

Nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các ngân hàng trung ương có thể sẽ phải duy trì lãi suất cao lâu hơn, thậm chí cân nhắc siết chặt hơn chính sách tiền tệ. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vay mua nhà của hộ gia đình và vay vốn của doanh nghiệp, mà còn có thể tạo áp lực lên giá các tài sản như cổ phiếu, trái phiếu và bất động sản.

Thị trường hạ nhiệt ngắn hạn không có nghĩa là rủi ro đã biến mất

Sau khi Mỹ công bố tạm dừng một số hoạt động, giá dầu quốc tế gần đây đã giảm rõ rệt. Thị trường giảm mối lo ngay lập tức về nguy cơ gián đoạn nguồn cung, nhưng sự ổn định lâu dài của tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz và Hồng Hải vẫn còn nhiều bất định.

IMF cho rằng một bài học quan trọng từ cú sốc lần này là thị trường dầu mỏ thế giới không thể lâu dài dựa vào giải phóng kho dự trữ và cắt giảm nhu cầu để duy trì cân bằng.

Đối với các chính phủ, nhiệm vụ quan trọng hiện nay là bổ sung kho dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và nâng cao năng lực vận chuyển thay thế cho các tuyến trọng yếu.

Về phía thị trường, cần chú ý ba chỉ báo quan trọng trong thời gian tới: liệu kho dự trữ dầu thương mại và chiến lược toàn cầu có bắt đầu tăng trở lại, công suất dự phòng còn lại ở các nước sản xuất dầu lớn là bao nhiêu, và sản lượng vận chuyển dầu thô qua eo biển Hormuz có thể dần phục hồi được không.

Nếu kho dự trữ không được bổ sung kịp thời và rủi ro nguồn cung xuất hiện trở lại, đợt tăng giá dầu tiếp theo có thể sẽ diễn ra nhanh hơn trước đây và khó có thể chỉ dựa vào các biện pháp truyền thống để giảm nhẹ tác động.

Thị trường dầu mỏ toàn cầu hiện đang tạm thời được thở, nhưng như IMF đã cảnh báo, các “vùng đệm” giúp thị trường vượt qua các cú sốc trước đây đang ngày càng mỏng manh hơn.