Lạm phát vẫn chưa hạ nhiệt, Trump lại dự kiến phát 5.000 USD "cổ tức bầu cử"! Các nhà kinh tế cảnh báo: chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa

Theo thông tin từ ứng dụng tài chính Zhihui, vào ngày 9 tháng 9 theo giờ địa phương, cựu Tổng thống Mỹ Trump đã tham dự đại hội bầu cử giữa nhiệm kỳ của Đảng Cộng Hòa tại Dallas và tuyên bố rằng nếu Đảng Cộng Hòa giành được đa số ghế tại cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ trong cuộc bầu cử này, ông cam kết sẽ phát cho mỗi người lớn ở Mỹ số tiền 5000 đô la. Trump gọi đây sẽ là “cổ tức Trump”. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho rằng đề xuất này khó có thể trở thành hiện thực. Họ chỉ ra rằng ngay cả khi được thực hiện, việc phát tiền một lần trực tiếp như vậy cũng không thể giảm thiểu đáng kể áp lực chi phí sinh hoạt mà người dân đang đối mặt, trái lại còn có thể thúc đẩy giá tiêu dùng tăng cao hơn nữa trong thời gian tới.

Chỉ còn vài tuần nữa là đến cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, quan điểm của người tiêu dùng Mỹ về tình hình tài chính của bản thân nhìn chung vẫn khá bi quan. Dù cam kết của Trump xuất hiện vào thời điểm nhiều người tiêu dùng Mỹ cảm thấy gánh nặng tài chính lớn nhất, nhưng cuộc chiến thuế quan mà Trump phát động năm ngoái và cuộc chiến tranh với Iran năm nay đẩy giá dầu lên cao chính là một phần nguyên nhân tạo áp lực lên người tiêu dùng Mỹ.

Một phân tích dữ liệu của PNC Financial Services cho thấy giá cả cao đã gây áp lực lên cử tri và là nguyên nhân chính khiến niềm tin người tiêu dùng giảm sút kéo dài. Báo cáo của Conference Board cho thấy, trong tháng 8, cái nhìn của người tiêu dùng về triển vọng ngắn hạn tiếp tục suy giảm sang vùng tiêu cực. Cuộc khảo sát người tiêu dùng mới nhất của Đại học Michigan cũng cho thấy, trong bối cảnh lo ngại lạm phát kéo dài ở mức cao, niềm tin người tiêu dùng tiếp tục xấu đi.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho rằng việc phát tiền trực tiếp cho người tiêu dùng thường được coi là có tác động đẩy lạm phát lên cao, thậm chí có thể gây giá cả tăng thêm, làm suy yếu hiệu quả mong muốn ban đầu của biện pháp kích cầu này. Giáo sư kinh tế Brian Bethune của Boston College nhận định về cam kết của Trump: “Điều này hoàn toàn không hợp lý về mặt kinh tế.”

Brian Bethune cho biết, khi cuộc chiến kéo dài giữa Mỹ và Iran đẩy giá dầu vượt 100 đô la/thùng, cùng với căng thẳng thương mại với Canada và các nước khác liên tục leo thang, các vấn đề ở phía cung đang đẩy giá cả đi lên. Ông nói: “Nếu bạn tăng chi tiêu vào lúc phía cung gặp vấn đề, chỉ càng làm vấn đề thêm trầm trọng. Nó giống như vừa tát nước ra khỏi thuyền vừa đục thêm lỗ dưới đáy thuyền.”

Ông chỉ ra rằng, gần đây đã có tiền lệ, “Chúng ta từng gặp phải vấn đề này trong đại dịch Covid-19. Chúng ta đã bơm rất nhiều chi tiêu, kết quả là lạm phát tăng tốc.” Theo một nghiên cứu năm 2023 của Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis, các biện pháp kích thích tài khóa trong đại dịch đã làm lạm phát ở Mỹ tăng khoảng 2,6 điểm phần trăm.

Các nhà kinh tế cho biết, Kế hoạch Giải cứu nước Mỹ năm 2021 bằng việc tăng lượng tiền cho người tiêu dùng đã gián tiếp đẩy giá cả lên cao. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã đạt đỉnh 9,1% vào tháng 6 năm 2022, mức cao nhất kể từ năm 1981. Hiện tại, CPI ở mức 3,4%.

Chuyên gia kinh tế trưởng Heather Long của Navy Federal Credit Union cho biết trong một email: “Vào thời điểm đại dịch, người Mỹ rất thích những khoản chi phiếu kích thích, và hiện nay nhiều người đang phải vật lộn để duy trì cuộc sống, nên sẽ chào đón khoản chi phiếu 5000 đô la.” “Nhưng đây sẽ chỉ là lợi ích ngắn hạn, sau đó là những đau đớn dài hạn. Nó sẽ làm lạm phát trầm trọng hơn, đồng thời đẩy chi phí nhà ở, ô tô, thẻ tín dụng cũng như chi phí vay mượn của doanh nghiệp lên cao hơn nữa.”

Chi phí vay mượn cao, cùng với giá cả các nhu yếu phẩm như thực phẩm, xăng dầu gia tăng liên tục, là những vấn đề lớn mà hầu hết các hộ gia đình Mỹ phải đối mặt. Khi lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Fed, thị trường cho rằng khả năng Fed sẽ tăng lãi suất trong cuộc họp chính sách tháng 9 sắp tới là ngày càng rõ ràng. Heather Long nhận xét: “Fed nên tăng lãi suất trong tháng 9 vì rủi ro lạm phát duy trì ở mức cao đã tăng lên. Xét cho cùng, giá cả vẫn đang tăng.”

Trong bối cảnh nợ liên bang của Mỹ ở mức cao, Brian Bethune cho rằng ý tưởng phát “của trời rơi xuống” có thể tiêu tốn hơn 1.000 tỷ đô la này là một quyết định tồi. “Bạn đang phóng đại thâm hụt ngân sách. Bạn đang đối mặt với một Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) mà lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu và vẫn tiếp tục họp. Bạn đang đẩy nền kinh tế vào nguy cơ khủng hoảng.” Báo cáo của Bộ Tài chính Mỹ vào tháng 8 cho biết, thâm hụt ngân sách liên bang của Mỹ đã gần chạm mốc 1,8 nghìn tỷ đô la do chính phủ liên bang chi vượt thu.

Giáo sư kinh tế Brett House của Trường Kinh doanh Columbia phát biểu, bất kỳ khoản chi tiền trực tiếp nào “cũng sẽ làm thâm hụt ngân sách liên bang vốn đã cao càng cao hơn, đẩy lạm phát, đẩy lãi suất và khiến tổng thể nền kinh tế Mỹ yếu hơn.” Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đề xuất cổ tức mới của Trump khó có thể trở thành chính sách chính thức. Dù trước đây Trump từng đề xuất phát tiền trực tiếp cho người dân Mỹ, song bất kỳ chương trình phúc lợi quy mô lớn nào như vậy đều cần sự phê chuẩn của Quốc hội thông qua pháp luật liên quan.

Đáng chú ý là Trump từng ủng hộ “cổ tức DOGE” trị giá 5000 đô la và “hoàn thuế quan” 2000 đô la, nhưng cả hai kế hoạch này sau đó đều không thể thực hiện. Brett House bổ sung rằng: “Ngay cả khi Tổng thống thực sự phát hành chi phiếu ‘cổ tức’ mới nhất như đã cam kết, biện pháp mang động cơ chính trị này có thể bị tòa án ngăn chặn, hoặc sau này bị thu hồi đơn giản qua việc tăng thuế.”